IQBAL - User contributions [en]

Allama Muhammad Iqbal

2018-07-11T20:51:20Z

Armisha Shahid:

we quit

Allama Muhammad Iqbal

2018-07-11T20:44:56Z

Armisha Shahid:

we quit

'''YOU DESERVE NOTHING'''

You Deserve Nothing

2018-07-11T20:41:49Z

Armisha Shahid: Created page with "Fraud"

Fraud

زبان اردو کی تاریخ

2018-07-09T14:46:38Z

Armisha Shahid: Created page with " قیاس سے معلوم ہوتا ہے کہ جیسے پنجاب میں اب قطعے قطعے کی زبان کہیں کچھ کچھ اور کہیں بالکل اختلاف ر..."

قیاس سے معلوم ہوتا ہے کہ جیسے پنجاب میں اب قطعے قطعے کی زبان کہیں کچھ کچھ اور کہیں بالکل اختلاف رکھتی ہے اوریہی حال اوراضلاع ہند میں ہے۔ اسی طرح اس عہد میں بھی اختلاف ہو گا اور اس عہد کی نامی زبانیں وہ ہوں گی جن کی نشانی تامل‘ اوڑیا اورتیلگو وغیرہ اضلاع دکن اور مشرق میں اب تک یادگار موجود ہیں۔ بلکہ اس حالت میں بھی ان کی شاعری اور انشاء پرداز ی کہتی ہے کہ یہ گٹھلی کسی لذیذ میوے کی ہے اور سنسکرت سے اسے لگائو تک نہیں۔
فتح یابوں نے ہندو کش کے پہاڑ سے اتر کر پہلے تو پنجاب ہی میں ڈیرے ڈالے ہوں گے پھر جوں جوں بڑھتے گئے ہوں گے اصلی باشندے کچھ تو لڑتے مرتے دائیں بائیں جنگلوں میں گود اور پہاڑوں کے دامن میں گھستے گئے ہوں گے کچھ بھاگے ہوں گے وہ دکن اور مشرق کو ہٹتے گئے ہوں گے
کچھ فتح یابوں کی غلامی اور خدمت گاری میں کام آئے ہوں گے اور وہی شودر کہلائے ہوں گے ۔ چنانچہ ابھی تک ان کی صورتیں کہے دیتی ہیں کہ یہ کسی اوربدن کی ہڈی ہیں۔
مدت درا زتک ایران بھائیوں کے کاروبار ہندوستانی بھائیوں کے ساتھ ساتھ لے جلے رہے ہوں گے۔ یہی سبب ہے کہ ایران کی تاریخ قدیم میں مہ آباد اور اس کے زمانے کی تقسیم برہما کے زمانے اور اس کے رسوم و قواعد کے مطابقت دکھاتی ہے اور چاروں برنوں کا برابر پتہ لگتاہے۔ یہاں بدھ نے انہیں توڑا اور وہاں زرتشت کے مذہب نے اسے جلال کر خاک کر دیا۔ مگر ہندوئوں نے بدھ کے بعد پھر اپنے حال کو سنبھال لیا۔ ایرانی اپنی بدحالی کو نہ سنبھال سکے۔
چاروں برنوں کی تقسیم اور ان کا الگ تھلگ رہنا دور کے دیکھنے والوں کو غرور کے لباس میں نظر آیا۔ مگر حق پوچھو تو یہ کچھ بری بات نہ تھی۔ اسی کی برکت ہے کہ آج تک چارو ں سلسلے صاف الگ الگ چلے آتے ہیں۔ جو ہندو ہو گا ماں باپ دونوں کی طرف سے خالص ہو گا۔ اور برابر اپنی قوم کا پتا بتا سکے گا۔ جو دوغلا ہو گا اسا کا سلسلہ الگ ہو جائے گا۔ اگر یہ قیدیں اس سختی سے ساتھ ہ ہوتیں تو تمام نسلیں خلط ملط ہوجاتیں۔ نجیب الطرفین آدمی چاہتے توڈھونڈنے سے نہ ملت۔فتحیابوں کی ان سخت قیدوں نے آپس کی بندشوں میں عجیب طرح کے پھندے ڈالے۔ چنانچہ سب نسلوں کی حفاظت کا پورا بندوبست کر چکے تو خیال ہوا کہ شودروں کے ساتھ آٹھ پہر بات چیت رہنے سہنے اور لین دین کرنے میں بزرگوں کی زبان دوغلی ہو جائے گی اس واسطے کہاکہ ہماری زبان زبان الٰہی ہے۔ اور الٰہی عہد سے اسی طرح چلی آتی ہے۔
چنانچہ اس کے قواعد او راصول باندھے اور ایسے جانچ کر باندھے‘ جن میں نقطے کا فرق نہیں آ سکتا۔ اس پاکیزگی نے غیر لفظ کو اپنے دامن میں ناپاک دھبا سمجھا اور سوا برہمن کے دوسرے کی زبان بلکہ کان تک گزرنا بھی ناجائز ہوا۔ اس سخت قانون نے یہ بڑا فائدہ دیا کہ زبان ہمیشہ اپنی اصلیت اور بزرگوں کی یادگار کا خالص نمونہ نمایاں کرتی رہے گی۔ برخلاف ایرانی بھائیوں ے ان کے پاس زبانی سند بھی نہ رہی۔
اسی بنیاد پر فتحیابوں کی بلند نظری نے اس کا نام سنسکرت رکھا۔ جس کے معنی آراستہ پیراستہ منقیٰ منزہ صفا مقدس جو چاہے سمجھ لو۔ ان کے قواعد زبان بھی ایسے ہی مقدس ہوئے کہ بزرگان دین ہی اسے پڑھائیں تو پڑھائیں بلکہ اس طرح پکار کر پڑھناا بھی گناہ ہوا کہ شودر کے کان میں آواز پڑے اس زبان کا نا مدیو بانی ہوا۔ یعنی زبان الٰہی زبان شاہی دید کے سنہ ترتیب جس سے اس عہد کی زبان کا پتہ چلے گا۔ ۱۴ سو برق قبل سنہ عیسوی خیال کرتے ہیں۔ اس وقت ان فتح یابوں کی باتیں اس ملک اورملک والوں کے ساتھ ایسی سمجھ لو جیسے ہندوستان میں پہلے پہلے مسلمانوں کی حالتیں ان کے سنسکرت زبان کے مخرج اور تلفظ یہاں کے لوگوں میںآ کر کچھ اور ہو گئے ہوں گے۔ اس لیے گھروں اور بازاروں میں باتیں کرنے کو قطعے قطعے میں پراکرت زبانیں جو خود بخود پیدا ہو گئی ہوں گی۔ جیسے اسلام کے بعد اردو چنانچہ ماگدھی (پالی) سورسینی‘ مہاراشٹری وغیرہ قدیمی پراکرتیں اب بھی اپنی قدامت کا پتا بتاتی ہیں۔ ان کی سیاہی میں سینکڑوں لفظ سنسکرت کے چمکتے نظر آتے ہیں۔ مگر بگڑے ہوئے ہیں۔
دیکھا! پرکت کے معنی ہیں طبیعت اور جو طبیعت سے نکلے چنانچہ ہیم چند لغات سنسکرت کا جامع بھی یہی کہتا ہے۔ اس کے علاوہ سنسکرت مہذب اور مقدس اور پراکرت غیر مہذب لوگوں کو کہتے ہیں۔ پس ایسی باتوں سے معلوم ہوتا ہے کہ وہ فہمیدہ لوگ ہیں۔ ہر بات کو خوب سمجھتے تھے اور جو کچھ انہوںنے کیا سمجھ کر کیا۔
راجہ بھوج کے عہد کی ناستک پستکیں کہتی ہیں کہ ان عہدوں میں علمی کتابی اور مادری زبان تو سنسکرت تھی مگر چونکہ معاملہ خاص و عام سے پڑتا ہے اس لیے گفتگو میں پنڈتوں کو بھی پراکرت ہی بولنی پڑتی ہے۔ پراکرت صاف سنسکرت کی بیٹی معلوم ہوتی ہے۔ کیونکہ اس میں ہزاروں لفظ سنسکرت کے ہیں اور ویسے ہی قاعدے صرف و نحو کے بھی ہیں۔
سنسکرت کی اتنی حفاظت ہوئی پھر بھی منو سمرتی دیدوں کی ترتیب سے کئی سو برس بعد لکھی گئی تھی اس میں اور وید کی زبان میں صاف فرق ہے اوراب اور بھی زیادہ ہو گیا۔ لیکن چونکہ سلطنت اور معتبر تصانیف پر مذہب کا چوکیدار بیٹھا تھا۔ اس لیے نقصان کا بہت خطرہ نہ تھا کہ دفعتاً ۵۴۳ برس قب عیسوی میں بدھ مذہب کے بانی شاک منی پیدا ہوئے۔ وہ مگدھ دیس سے اٹھے تھے ااس لیے وہیں اس کی پراکرت میں وعظ شروع کیا۔ کیونکہ زیادہ تر کام عوام سے تھا۔ عورت مرد سے لے کر بچے بوڑھے تک یہی اس دیس کی زبان تھی۔ ان کی آتش بیانی سے مذہب مذکور ایسا پھیلنا شروع ہوا جیسے بن میں آگ لگے۔ دیکھتے دیکھتے دھرم حکومت رسم و رواج دین آئین سب کو جلا کر خاک کر دیا اور مگدھ دیس کی پراکرت کل دربار اور کل دفتروں کی زبان ہو گئی اقبال کی یاوری نے عوم و فنون میں بھی ایسی ترقی دی کہ تھوڑے ہی دنوں یں عجیب و غریب کتابیں تصنیف ہو کر اسی زبان یمں علوم کے کتب خانے سج گئے اور فنون کے کارخانے جاری ہو گئے۔ کہیں کہیںکونے گوشے میں جہاں کے راجہ دید کو مانتے رہے۔ وہاں دیدوں کااثر رہا۔ باقی راج دربار اور علمی سرکار سب ماگدھی ہی ماگدھی ہو گئی ان کے حوصلے وسیع ہوکر دعوے پڑھے اور بآواز بلند کہہ دیا کہ ابتدائے عالم سے تمام زبانوں کو اصل ماگدھی ہے۔ برہمن اور کل انسان بات کرنے کے لائق بھی نہ تھے۔ اصل میں ان کی بھی اور قادر مطلق بدھ کی زبان یہی ہے۔ اس کی صرف و نحو کی کتابیں بھی تصنیف ہوئیں۔ خدا کی قدرت دیکھو جو لونڈی تھی وہ رانی بن بیٹھی اوررانی منہ چھپا کر کونے میں بیٹھ گئی۔
زمانے نے اپنی عادت کے بموجب (تخمیناً ۱۵ سو برس بعد) بدھ مذہب کو بھی رخصت کیا اور اس کے ساتھ اس کی زبان بھی رخصت ہوئی۔ شنکر اچارج کی برکت سے برہمنوں کا ستارہ ڈوبا ہوا پھر ابھر کر چکا اور سنسکرت کی آب و تاب بھی شروع ہوئی۔ راجہ بکر ماجیت کے عہد می جو روشنی اس کی فصاحت نے پائی۔ آج تک لوگوں کی آنکھوں کا اجالا ہے ۔ اس سے بھی یہی ثابت ہوتا ہے کہ دربار سلطنت اور اعلیٰ درجے کے لوگوں کو سنسکرت سے بولنا اعتبار و افتخار کی سند تھا اور پراکرت عوام کی زبان تھی۔ کیونکہ اس عہد میں کالی داس ملک الشعراء نے شکنتلا کا ناٹک لکا ہے سبھا میں دیکھ لو بادشاہ امراء اور پنڈت سنسکرت بول رہا ہے۔ کوئی عام آدمی کچھ کہتا ہے تو کوئی پراکرت میں کہتا ہے۔
گیارہویں صدی عیسویں سے پہلے راجہ بھرت کے عہد میں برج ے قلعے کی وہ زبان تھی۔ جسے ہم آج کی برج بھاشا کی اصل کہہ سکتے ہیں۔ اس وقت بھی ہر قطعے میں اپنی اپنی بولی عام لوگوں کی حاجت روائی کرتی تھی او رسنسکرت تصنیفات اور خواص کی زبانوں کے لیے برکت تھی کہ دفعتاً زمانے کے شعبدہ باز نے ای اوررنگ بدلا یعنی اسلا م کا قدم ہندوستان آیا ۔ اس نے پھر ملک و مذہب کو نیا انقلاب دیا اور اسی وقت سے زبان کا اثر زبن پر دوڑنا شروع ہو گیا۔
سنسکرت اور اصل فارسی ژند داستا کی زبان ایرین کے رشتے سے ایک دادا کی اولاد ہیں مگر زمانے کے اتفاق دیکھوکہ خدا جانے کے

BEDIL IN THE LIGHT OF BERGSON

2018-06-13T11:41:12Z

Armisha Shahid:

INTRODUCTION

Iqbal was a poet of immense erudition. He benefited from the literary and philosophical sources of the Orient and the Occident alike. His literary production mainly consists of poetry but he occasionally expressed himself in prose too. Apart from his two books , most of his speeches, statements and writings have also been edited in many volumes , but the possibility still remains that one may come across an unpublished statement or an article of the poet. It is my privilege to present here one such article entitled “Bedil in the Light of Bergson”. Written in the poet’s own hand–writing, the original article is preserved among the Iqbal material in the 1qbal Museum. I am indebted to Mr. Muhammad Suheyl Umar for drawing my attention to, and then helping me in obtaining the photocopy of, the article.
It would not be out of place if, before discussing the article itself, we briefly mention what Iqbal thought and wrote about the philosophy of Bergson and Bedil.
From his early days to the end of his life, 1qbal spoke very highly of the poetry of Bedil (1644 1720) and his dynamic philosophy. He has mentioned Bedil more than once in his writings–both in his letters and statements, poetry and prose reflections. In one of his letters to S.M. lkram, praising his work on Ghalib, he frankly expressed his candid opinion about the influence of Bedil on Ghalib and said that inspite of all his efforts, Ghalib could not succeed in imbibing the spirit of Bedil, though he succeeded in imitating his style. In a letter to Mian Bashir Ahmed, 1qbal has emphasised the point that a comparative study of Ghalib and Bedil apropos of their poetry is necessary. In addition to this, it is also imperative to see how far the philosophy of life enunciated by Bedil impressed Ghalib and how far he (Ghalib) could grasp this philosophy. Iqbal was also of the opinion that both in and outside India the contemporaries of Bedil could not comprehend the theories of life enunciated by the poet. On another occasion, answering to a question of Mr. Majeed Malik, he expressed the opinion that Bedil’s style could not gain currency in Urdu.
In his Stray Reflections – a conspectus of his early odd jottings based on the impressions belonging to his period of flowering – he pays glowing tributes to Bedil, as he does to so many other poets and philosophers, indigenous and otherwise. In one such “reflection” he says categorically:
“I confess I owe a great deal to Hegel,Goethe, Mirza Ghalib, Mirza Abdul Qadir Bedil and Wordsworth. The first two led me into the “inside” of things, the third and fourth taught me how to remain oriental in spirit and expression after having assimilated foreign ideals of poetry and the last saved me from atheism in my student days”
Again under the title “Wonder”, 1qbal compares what Plato and Bedil have said about it. He is of the opinion that the standpoint of Bedil and Plato about “Wonder” is opposed to each other. Thus runs the impression of 1qbal:
“Wonder, says Plato, is the mother of all science. Bedil (Mirza Abdul Qadir) looks at the emotion of wonder from a different standpoint. Says he:
نزاکت ہاست در آغوش مینا خانۂ حیرت
مژہ برہم مزن تانشکنی رنگ تماشا را

To Plato wonder is valuable because it leads to our questioning of nature, to Bedil, it has a value of its own, irrespective of its intellectual consequences. It is impossible to express the idea more beautifully than Bedil.”
1qbal is so enamoured of Bedil that he at times quotes his verses and reveals certain features of his poetry and at times exhorts his friend Kishan Parshad Shad to edit the divan of Bedil. What impressed Iqbal most was not only the style of his poetry but also his life style. Comparing the mystic attitudes of Bedil and Ghalib, Iqbal had once remarked that “the mysticism of the former is dynamic and that of the latter is inclined to be static”.
Not only in prose but also in his poetry, Iqbal has mentioned Bedil twice. In Bang e Dara, he proclaimed Bedil as مرشدِ کامل (the Perfect Mentor) in a poem entitled مذہب and inserted his famous couplet at the end of the poem:
با ہر کمال اندکے آشفتگی خوش است
ہر چند عقلِ کل شدہ ای بے جنوں مباش

In Zarb e Kalim, under the title “Mirza Bedil” , the poet touches on the problem of the nature of the Universe and concludes by quoting a couplet from Bedil, which according to him beautifully throws open the gate of this “wonderland”. The couplet is:
دل اگر می داشت وسعت بے نشاں بود ایں چمن
رنگِ مے بیروں نشست از بسکہ مینا تنگ بود

Now the question arises: why is Iqbal so much enamoured of Bedil? It is because both the poets hold a similar view of Reality. Though Iqbal, on some occasions, as is evident from the article under review, shows his differences with regard to the pantheistic attitude of Bedil, he praises him for his deep insight into the human mind. Again both the poets consider intuition to be a powerful and effective means of apprehending Reality. Both are of the opinion that the dry as dust rationalism does not work. They also share the unshakable belief in the potentialities of man and hold the view that man can move mountains and conquer not only the forces of nature but can also attain to the highest sublimities, ever dreamt of. Through a host of similes, metaphors and symbols, Bedil makes this point clear. At places he unfurls the banner of human greatness and declares that the mount Sinai has borrowed its resplendence from his glow-worm (a warm and spiritualized human heart) while on other occasions he exhorts man to find out his potentialities which can only be discovered if he tears up the veil which hides the treasure from his eyes:
حیف نشگافتیم پردۂ دل
دانہ بودہست مہر خرمن ہا

کدام رمز و چہ اسرار خویش را دریاب
کہ ہر چہ ہست نہاں غیر آشکار تو نیست

ہر دو عالم خاک شد تابست نقش آدمی
اے بہار نیستی از قدر خود ہشیار باش

موج دریا در کنارم از تگ و پویم مپرس
آنچہ من گم کردہ ام نایافتن گم کردہ ام

اے طلب در وصل ہم مشکن غبار جستجو
آتشم، گر زندہ می خواہی ز پا ننشاں مرا

بحسن خویش نگاہے کہ در جہان ظہور
خطاب احسن تقویم داری از خلاّق

The instances can, no doubt, be multiplied but I think these are sufficient to make clear the similarities of both the poets. The above verses remind one of what Iqbal has said on the subject in a similar vein. A few such verses are given below:
حسن کا گنج گرانمایہ تجھے مل جاتا
تو نے فرہاد نہ کھودا کبھی ویرانۂ دل

شاھدِ اول شعورِ خویشتن
خویش را دیدن بنور خویشتن

آشنا اپنی حقیقت سے ہو اے دہقاں ذرا
دانہ تو، کھیتی بھی تو، باراں بھی تو، حاصل بھی تو

عالم سوز و ساز میں وصل سے بڑھ کے ہے فرا‍ق
وصل میں مرگ آرزو، ہجر میں لذت طلب

از شریعت احسن التقویم شو
وارثِ ایمانِ ابراہیم شو

It is, perhaps, because of such similarities that both the poets share, to some extent, a common diction. It would be a very interesting study to discern a common diction of both the great poets but it is not the right place to attempt it. Suffice it to say that Iqbal was greatly inspired by his predecessor and it is owing to this inspiration that a diction similar to that of Bedil has naturally percolated through his poetry. The combination of words such as فیض شعور، قافلۂ رنگ و بو، آئینہ دار ہستی etc. etc., makes it clear. Dr. Abdul Ghani in his book Life & Works of Abdul Qadir Bedil has given a long list of such combinations of words which in one way or another, have the imprint of Bedilian style.
It is also interesting to note that both Iqbal and Bedil were much averse to those forms of mysticism which had deviated from its centre, freed itself from the Divine Law and assumed the form of quite an independent “Tariqa”.. In “Bedil in the light of Bergson”, 1qbal expresses his deep aversion to such mysticism and reacts strongly against it. He calls it ‘Persian Mysticism’ which has hardly anything in common with the Islamic sufism. In many of his writings Iqbal expresses his deep indignation against this plain aberration as is amply evident from his preface to the first edition of the Secrets of the Self and in his incomplete book on Tasawwuf, in addition to what he has said against it in his letters and in his poetry. As for Bedil, he expressed his reaction against this kind of mysticism which he declared as something “meaningless”:
در مزاج خلق بیکاری ہوس می پرورد
غافلاں نام فضولی را تصوف کردہ اند

But it does not mean that the tasawwuf brought forward by Bedil is wholly acceptable to 1qbal. Iqbal also objects to it at length and declares that in its ultimate analysis it is nothing short of the idea of “Descent” – much loved and propagated by the pantheistic sufis– and quite contrary to the spirit of Islam. It may, however, be left to the reader to decide for himself whether the tasawwuf of Bedil is pantheistic in essence or panentheistic as is insisted by some scholars of Bedil.
As to the birth place of Bedil, 1qbal has mentioned him as “Mirza Abdul Qadir Bedil of Akbarabad” in his article under discussion. In his famous “Lectures” he again expresses the same view.
Now as far as the birth place of Bedil is concerned, various Tazkira writers have mentioned various places. Mir Qudrat ullah Qasim says that Bedil was born in Bokhara and Nassakh follows him in this regard. Khushgo is of the opinion that Bedil was born in Akbarabad while Delhi and Lahore have also been mentioned in this connection by Raza Quli Hidayat and Tahir Nasrabadi respectively. May be because of such contradictory opinions, 1qbal picked Akbarabad to be the birth place of Bedil. However it has now been established both from the internal evidences of Bedil’s poetry and from the writings of his contemporaries (the most reliable of his contemporaries being Mir Ghulam Ali Azad Bilgrami) that Bedil was born in what was known in the Buddhist era as Patliputra and what is now known as Patna (Azimabad)
Perhaps enough of Bedil. We now turn to Bergson (1859¬-1941) who remained a favourite of Iqbal throughout his life and from whose writings Iqbal has gleaned considerably. It may be noted here that the theories of “Elan Vital” and “Intuition” amply propounded by Bergson in the last quarter of the nineteenth century gained a wide popularity in the first half of the twentieth century. The concepts of Reality put forward by Iqbal and Bergson have many common elements. Iqbal was much fascinated by the concept of Pure Duration propounded by Bergson and both in his poetry and prose he elaborated it forcefully. In the Secrets of the Self under the title الوقت سیف (Time is a Sword) Iqbal quotes Mohammad bin ldrees Ashshāfiee who called Time as “the cutting sword” and then proceeds to elaborate the theory of pure duration adding the ahadith لی مع اللہ وقت and لا تسبوا الدّھر in support of the Real Time. He accosts those who are “Captives of tomorrows and yesterdays” and urges them to see a Universe that lies hidden in their hearts. Time, which these short sighted people have taken for a straight line with nights and days as dots on it is, in reality ever lasting and indivisible:
باز با پیمانۂ لیل و نہار
فکر تو پیمود طول روزگار

تو کہ از اصل زماں آگہ نہ ای
از حیات جاوداں آگہ نہ ای

اصل وقت از گردش خورشید نیست
وقت جاوید است و خور جاوید نیست

وقت را مثل مکاں گستردہ ای
امتیاز دوش و فردا کردہ ای

اسرار خودی/کلیات اقبال )فارسی(، ص 72
In the poem quoted above, 1qbal has not mentioned Bergson but it is clear from its contents that the concept of Time has been enunciated in the light of Pure Duration which is the corner stone in the philosophy of the French philosopher.
In his preface to Pyām e Mashriq (1923), 1qbal has given us the tidings of a new world with a new man that is emerging out of the ashes of the old world. According to the poet a silhouette of this new man and the dim contours of this new world can be seen in the writings of Einstein and Bergson. In the same book, 1qbal delivers a message from Bergson as" پیغام برگساں" in which the intuitioned philosopher advises humankind to bring forward an intellect which has drawn inspiration from the heart because only such intellect can comprehend the mystery of life. Now this is another name for intuition  the kernel of the Bergsonian philosophy.
Intuition, according to Bergson, is a direct apprehension of Reality which is non intellectual. In intuition all reality is present. It does not admit of analysis because in analysis all is over and past or not yet. But what does this intuition bring to us? This has been answered pertinently by H. Wildon Carr. He says:
“What intuition does for us is to give us another means of apprehension by a fluid and not a static category; in apprehending our life as true duration we grasp it in the living experience itself and instead of fixing the movement in a rigid frame follow it in its sinuosities; we have a form of knowledge which adopts the movement”
Now the question arises why did Bergson lay such a stress on intuition and how can he say that the Ultimate Reality of the universe is spiritual? The answer is that after deep observation and still deeper insight into the phenomena of life, Bergson had reached the conclusion that the intolerant and haughty cult of science which was so prevalent and pervasive in his days and had pretensions of being all knowing touched only the surface of the human self and could not fathom the depths of the ocean of the Universe. How very strange that all metaphysics had been thrown aside as “Fantasy” in his days while Bergson thought and, Indeed, very rightly that science was ill-¬suited to grasp the Reality in its entirety and it could only be grasped with the help of intuition. He was of the view that a genuine metaphysics results from intuition and not from intellectual activity. He was of the opinion that it was the soul that brings the past to act in the present and is the only unifying factor between the past and the future. Hence the life a perpetual and unceasing flux. Bergson has elaborated this “unceasing flux” in the following words:
“I find first of all, that I pass from state to state. I am warm or cold, I am merry or sad, I work or I do nothing, I look at what is around me or I think of something else. Sensations, feelings, volitions, ideas– such are the changes into which my existence is divided and which colour it in turns. I change, then without ceasing.”
This unceasing flux, this formidable impetus equally governs every living being and the whole of humanity, according to Bergson, is one immense army galloping beside and before and behind with a view to beat down every resistance and clear the most formidable hindrances. Apparently, it seems that the forces that hinder and thwart this unceasing flow of life are something foreign to it. For example matter may apparently be regarded as inimical to the spiritual reality and may thus be declared as something detached from it. Bergson’s Elan vital, however, does not admit of any such detachment or separation. In the article under discussion 1qbal has expressed the same view and almost exactly in the same way as the famous exponent of Bergson – Wildon Carr has. Wildon Carr says:
“The spiritual reality, then, which philosophy affirms is not reality that is detached from and foreign to matter, superposed upon matter, or existing separately from matter. It is not the assertion that there is a psychical reality, but that the one is the inverse order of that which is the other. Physics is, to quote a phrase of Bergson, inverted “Psychics”. The two orders of reality are not aspects, they are distinguishable and yet inseparable in an original movement, the absence of one order of being is necessarily the presence of other.”
And now something more about the article that is being introduced in the following pages. In “Bedil in the Light of Bergson” what is astonishing, is the striking similarities that Iqbal has discerned between the two master minds. Instead, it would perhaps be more accurate to say that these similarities are not circumscribed to Bedil and Bergson alone but can be found in 1qbal’s philosophy also. But it must also be noted that Iqbal has also his points of divergence. His familiarity with Bedil and Bergson is not one of unquestioning fidelity to them. He has, at points, very pertinently criticised the philosophy of both Bedil and Bergson and has posed very pungent questions with regard to the Sufi idea of “Descent” in case of Bedil and to the idea propounded by Bergson that intelligence is a kind of original sin and with a view to reaching the core of Reality one must revert to the pre-intelligence condition as Bergson insists. In a similar vein, 1qbal has raised serious questions as to the total validity of Intuition.
In, his lecture “The Revelations of Religious Experience”, Iqbal has paid homage to Bergson as well as criticised him on certain points. For example, Iqbal is of the opinion that unity of consciousness has a forward looking aspect also which Bergson has totally ignored. 1qbal thinks that the error of Bergson consists in regarding pure time as prior to self to which alone Pure Duration is predicable. Some such objections taken together with those raised in the article under review, form almost a pithy critique of Bergson; much beneficial and, intriguing for the students of philosophy.
In the article under review 1qbal’s attitude towards the sublimation of man is as pronounced as in his other writings especially in his poetry. He believes in self¬-fortification:
بخود خزیدہ و محکم چو کوہساراں زی
چو خس مزی کہ ہوا تیز و شعلہ بیباک است

He has lashed out severely on the idea of annihilation which according to him is the vice of all Persian Sufism. Discussing the sufi idea of “Descent” in the article under discussion, Iqbal is of the view that this idea is Manichaean in spirit. Manichaeanism, according to our poet, not only influenced Christianity but Islam also. He is of the opinion that:
“The Arabian conquest of Persia resulted after all in the conversion of Islam to Manichaeanism and the old Persian doctrine of the self-darkening of God reappeared in the form of the sufi idea of ‘Descent’, combined with an asceticism thoroughly Manichaean in spirit.”
It is quite evident from the above extract that Iqbal thought the idea of “Descent” and “Asceticism” thoroughly Manichaean in spirit and held the conquest of Persia responsible for the “conversion” of Islam to Manichaeanism. It is strange that Islam, much stronger in spirit and culture, could have submitted to Manichaeanism so much so as to undergo a Manichaean conversion. It is a very debatable question. But this question aside, the interesting thing is that what Iqbal wrote in 1910 in his Stray Reflections about the Muslim conquest of Persia is diametrically opposed to the notion he expresses in the present article. He had written under the title “The Conquest of Persia”:
“If you ask me what is the most important event in the history of Islam, I shall say without hesitation: ‘The Conquest of Persia’. The battle of Nehawand gave the Arabs not only a beautiful country, but also an ancient civilization, or more properly, a people who could make a civilization with Semitic and Aryan material. Our Muslim civilization is a product of the cross fertilization of the Semitic and the Aryan ideas But for the conquest of Persia, the civilization of Islam would have been one sided. The conquest of Persia gave us what the conquest of Greece gave to Romans “
The comparison of both the extracts given above not only makes manifest the contradictions but also shows that the present article might have been written much after 1910 and probably in 1916 or thereabout.
Although, to the question as to when the article under review was written, nothing can be said precisely, internal evidences, however, reveal that the article might have been written in 1916 or thereabout. My contention is that, in this article, 1qbal’s opposing and rather indignant attitude towards Persian Sufism is reminiscent of his writings on the same subject during 1915 1917. Besides the preface and certain articles alluded to earlier, his letters to certain literary luminaries during the period also show his aversion to the Persian sufism. For example in 1917 he wrote to Syed Sulaiman Nadvi:
“Tasawwuf-e-Wujudi” is nothing short of an alien plant on the soil of Islam and nourished in the mental climate of the “Ajamites.
How far is this notion different from the one which he expressed in his Development of Metaphysics in Persia (1908) in which he had very vehemently repudiated this idea, propounded by E. G. Browne! It must also be noted that 1qbal’s stay in Europe was a turning point in his life and after 1910, he constantly pondered over the question of Muslim revivalism and the concept of Self. Iqbal has expressed elsewhere that he gave a serious consideration to the concept of ‘Self’ for at least fifteen years. He had at last reached the conclusion that one of the most potent factors of the decay of Muslim culture was the Persian mystic thought and practices that had entered the Islamic organism and had sapped its energies. This idea formed its final crystallization in 1915 when his book The Secrets of the Self was published for the first time and caused a lot of stir, commotion, indignation, disparagement and agitation among the traditional pantheistic sufi circles. The present article, especially the portion consisting of his criticism of Pantheistic Sufism, it seems, is the ramification of what he had written in The Secrets of the Self on the subject.
Lastly, It seems that once written in a running hand with much editing and pruning, the article was put aside and was never reviewed by the author. That is why there are certain omissions. A few spelling mistakes also crept into the text. We have given the missing words in the brackets and the spelling mistakes (not more than three or four) have also been corrected. At places it was deemed necessary to add some notes. These will be found at the end of the article.
In the end I would like to thank Mr. Mohammad Salim ur-¬Rehman for his help in deciphering certain words that were not easily readable.
[[[[BEDIL-IN-THE-LIGHT-OF-BERGSON]]]]

Pas Cheh Bayed Kard ai Aqwam-e-Sharq

2018-06-06T11:57:35Z

Armisha Shahid:

Pas Cheh Bayed Kard ai Aqwam-e-Mashriq (or What should then be done O people of the East) was a philosophical poetry book of Allama Iqbal in Persian, a poet-philosopher of the Indian subcontinent. It was published in 1936.

Pas Chih Bayad Kard ay Aqwam-i-Mashariq includes the mathnavi Musafir. Iqbal's Rumi, the master, utters this glad tiding "East awakes from its slumbers" "Khwab-i ghaflat". Inspiring detailed commentary on voluntary poverty and free man, followed by an exposition of the mysteries of Islamic laws and sufic perceptions is given. He laments the dissention among the Indian as well as Muslim nations. Mathnavi Musafir, is an account of a journey to Afghanistan. In the Mathnavi the people of the Sob'ha Sarhat region, (Afghans) are counseled to learn the "secret of Islam" and to "build up the self" within themselves because they are a great righteous people.

<Div dir="rtl">
*[[Bakhuwanda'ay Kitab|بخوانندۂ کتاب]]
*[[Tamheed|تمہید]]
*[[Khitab-By-Maher AlamTaab|خطاب بہ مہر عالمتاب]]
*[[Hikmat-e-Kaleemi|حکمت کلیمی]]
*[[Hikmat-e-Firoun|حکمت فرعونی]]
*[[LA ILAHA ILLALLAH|لا الہ الا اﷲ]]
*[[Faqar|فقر]]
*[[Mard-e-Hur (Azad Mard)|مرد حر]]
*[[Dar Asrar-e-Shariat|در اسرار شریعت]]
*[[Asakay Chand Bar Iftaraq-e-Hindian|اشکے چند بر افتراق ہندیان]]
*[[Siasiyat-e-Hazara|سیاسیات حاضرہ]]
*[[Harf'ay Chand Ba Ummat-e-Arabia|حرفی چند با امت عربیہ]]
*[[Pas Che Bayad Kard Ae Aqwam-e-Mashriq|پس چہ باید کرد اے اقوام شرق]]
*[[Dar Huzoor Risalat Maab (S.A.W.)|در حضور رسالت مآب]]
*[[Khitab-Ay-Aqwam-E-Sarhad|خطاب بہ اقوام سرحد]]
*[[Saafir-E-Ward Mashood-By-Shahar-E-Kabil|سافر وارد میشود بہ شہر کابل]]
*[[Bar Mazar-E-Shehanshah Babar Khald-E-Ashyani|بر مزار شہنشاہ بابر خلد آشیانی]]
*[[Safar-Bi-Gazni-O-Zyarat-E-Mazar Hakeem Sunai|سفر بہ غزنی و زیارت مزار حکیم سنائی]]
*[[Rooh-E-Hakeem Sunai Aaz-Bahshat Bareen Jawab-E-Maidhad|روح حکیم سنائی از بہشت برین جواب میدہد]]
*[[Bar Mazar-e-Sultan Muhammad (A.S)|بر مزار سلطان محمود علیہ الرحمہ]]
*[[Manajaat-E-Mard Shoreeda-Dar-Werana Gaznay|مناجات مرد شوریدہ در ویرانۂ غزنے]]
*[[Qandhar-O-Zyarat Harqa Mubarak|قندہار و زیارت خرقہ مبارک]]
*[[Bar-e-Mazar Hazrat Ahmad Shah Baba(A.S)|بر مزار حضرت احمد شاہ بابا علیہ الرحمہ]]
*[[Hitab-By-Padshah Islam Alaiha-Hazrat Zahir Shah|خطاب بہ پادشاہ اسلام اعلیحضرت ظاہر شاہ]]

</Div>

Hitab-By-Padshah Islam Alaiha-Hazrat Zahir Shah

2018-06-06T11:55:50Z

Armisha Shahid: Created page with "<center> '''خطاب بہ پادشاہ اسلام اعلیحضرت ظاہر شاہ''' اے قبای پادشاہی بر تو راست سایۂ تو خاک ما را کیمی..."

<center>
'''خطاب بہ پادشاہ اسلام اعلیحضرت ظاہر شاہ'''

اے قبای پادشاہی بر تو راست
سایۂ تو خاک ما را کیمیاست

خسروی را از وجود تو عیار
سطوت تو ملک و دولت را حصار

از تو اے سرمایۂ فتح و ظفر
تخت احمد شاہ را شانی دگر

سینہ ہا بی مہر تو ویرانہ بہ
از دل و از آرزو بیگانہ بہ

آبگون تیغی کہ دارے در کمر
نیم شب از تاب او گردد سحر

نیک میدانم کہ تیغ نادر است
من چہ گویم باطن او ظاہر است

حرف شوق آوردہ ام از من پذیر
از فقیری رمز سلطانی بگیر

اے نگاہ تو ز شاہین تیز تر
گرد این ملک خدا دادی نگر

این کہ می بینیم از تقدیر کیست
چیست آن چیزی کہ میبایست و نیست

روز و شب آئینۂ تدبیر ماست
روز و شب آئینۂ تقدیر ماست

با تو گویم اے جوان سخت کوش
چیست فردا ؟ دختر امروز و دوش

ہر کہ خود را صاحب امروز کرد
گرد او گردد سپہر گرد گرد

او جہان رنگ و بو را آبروست
دوش ازو، امروز ازو، فردا ازوست

مرد حق سرمایۂ روز و شب است
زانکہ او تقدیر خود را کوکب است

بندۂ صاحب نظر پیر امم
چشم او بینای تقدیر امم

از نگاہش تیز تر شمشیر نیست
ما ہمہ نخچیر، او نخچیر نیست

لرزد از اندیشۂ آن پختہ کار
حادثات اندر بطون روزگار

چون پدر اہل ہنر را دوست دار
بندۂ صاحب نظر را دوست دار

ہمچو آن خلد آشیان بیدار زی
سخت کوش و پر دم و کرار زی

می شناسی معنی کرار چیست؟
این مقامی از مقامات علی است

امتان را در جہان بی ثبات
نیست ممکن جز بہ کراری حیات

سر گذشت آل عثمان را نگر
از فریب غربیان خونین جگر

تا ز کراری نصیبی داشتند
در جہان، دیگر علم افراشتند

مسلم ہندی چرا میدان گذاشت؟
ہمت او بوی کراری نداشت

مشت خاکش آنچنان گردیدہ سرد
گرمی آواز من کارے نکرد

ذکر و فکر نادری در خون تست
قاہری با دلبری در خون تست

اے فروغ دیدۂ برنا و پیر
سرکار از ہاشم و محمود گیر

ہم از آن مردی کہ اندر کوہ و دشت
حق ز تیغ او بلند آوازہ گشت

روز ہا، شب ہا تپیدن میتوان
عصر دیگر آفریدن میتوان

صد جہان باقی است در قرآن ہنوز
اندر آیاتش یکی خود را بسوز

باز افغان را از آن سوزی بدہ
عصر او را صبح نو روزی بدہ

ملتی گم گشتۂ کوہ و کمر
از جبینش دیدہ ام چیزی دگر

زانکہ بود اندر دل من سوز و درد
حق ز تقدیرش مرا آگاہ کرد

کاروبارش را نکو سنجیدہ ام
آنچہ پنہان است پیدا دیدہ ام

مرد میدان زندہ از اﷲ ہوست
زیر پای او جہان چار سوست

بندہ ئی کو دل بغیراﷲ نبست
می توان سنگ از زجاج او شکست

او نگنجد در جہان چون و چند
تہمت ساحل بہ این دریا مبند

چون ز روی خویش بر گیرد حجاب
او حسابست او ثوابست او عذاب

برگ و ساز ما کتاب و حکمت است
این دو قوت اعتبار ملت است

آن فتوحات جہان ذوق و شوق
این فتوحات جہان تحت و فوق

ہر دو انعام خدای لایزال
مومنان را آن جمال است این جلال

حکمت اشیا فرنگی زاد نیست
اصل او جز لذت ایجاد نیست

نیک اگر بینی مسلمان زادہ است
این گہر از دست ما افتادہ است

چون عرب اندر اروپا پر گشاد
علم و حکمت را بنا دیگر نہاد

دانہ آن صحرا نشینان کاشتند
حاصلش افرنگیان برداشتند

این پری از شیشہ اسلاف ماست
باز صیدش کن کہ او از قاف ماست

لیکن از تہذیب لا دینی گریز
زانکہ او با اہل حق دارد ستیز

فتنہ ھا این فتنہ پرداز آورد
لات و عزی در حرم باز آورد

از فسونش دیدۂ دل نا بصیر
روح از بی آبی او تشنہ میر

لذت بیتابی از دل می برد
بلکہ دل زین پیکر گل می برد

کہنہ دزدی غارت او برملا ست
لالہ می نالد کہ داغ من کجاست

حق نصیب تو کند ذوق حضور
باز گویم آنچہ گفتم در زبور

"مردن و ہم زیستن اے نکتہ رس
این ہمہ از اعتبارات است و بس

مرد کر سوز نوا را مردہ ئے
لذت صوت و صدا را مردہ ئی

پیش چنگی مست و مسرور است کور
پیش رنگی زندہ در گور است کور

روح باحق زندہ و پایندہ است
ورنہ این را مردہ، آن را زندہ است

آنکہ "حی لایموت" آمد حق است
زیستن با حق حیات مطلق است

ہر کہ بی حق زیست جز مردار نیست
گرچہ کس در ماتم او زار نیست"

برخور از قرآن اگر خواہی ثبات
در ضمیرش دیدہ ام آب حیات

می دہد ما را پیام "لاتخف"
می رساند بر مقام لاتخف

قوت سلطان و میر از لاالہ
ہیبت مرد فقیر از لاالہ

تا دو تیغ لا و الا داشتیم
ماسوی اﷲ را نشان نگذاشتیم

خاوران از شعلۂ من روشن است
اے خنک مردی کہ در عصر من است

از تب و تابم نصیب خود بگیر
بعد ازین ناید چو من مرد فقیر

گوہر دریای قرآن سفتہ ام
شرح رمز "صبغة اﷲ" گفتہ ام

با مسلمانان غمی بخشیدہ ام
کہنہ شاخی را نمی بخشیدہ ام

عشق من از زندگی دارد سراغ
عقل از صہبای من روشن ایاغ

نکتہ ہای خاطر افروزی کہ گفت؟
با مسلمان حرف پرسوزی کہ گفت؟

ہمچو نے نالیدم اندر کوہ و دشت
تا مقام خویش بر من فاش گشت

حرف شوق آموختم وا سوختم
آتش افسردہ باز افروختم

با من آہ صبحگاہی دادہ اند
سطوت کوہی بہ کاہی دادہ اند

دارم اندر سینہ نور لاالہ
در شراب من سرور لاالہ

فکر من گردون مسیر از فیض اوست
جوی ساحل ناپذیر از فیض اوست

پس بگیر از بادہ من یک دو جام
تا درخشی مثل تیغ بی نیام
</Center>

Bar-e-Mazar Hazrat Ahmad Shah Baba(A.S)

2018-06-06T11:47:27Z

Armisha Shahid: Created page with "<center> '''بر مزار حضرت احمد شاہ بابا علیہ الرحمہ''' تربت آن خسرو روشن ضمیر از ضمیرش ملتی صورت پذیر گ..."

<center>
'''بر مزار حضرت احمد شاہ بابا علیہ الرحمہ'''

تربت آن خسرو روشن ضمیر
از ضمیرش ملتی صورت پذیر

گنبد او را حرم داند سپہر
با فروغ از طوف او سیمای مہر

مثل فاتح آن امیر صف شکن
سکہ ئی زد ھم بہ اقلیم سخن

ملتی را داد ذوق جستجو
قدسیان تسبیح خوان بر خاک او

از دل و دست گہر ریزی کہ داشت
سلطنت ہا برد و بی پروا گذاشت

نکتہ سنج و عارف و شمشیر زن
روح پاکش با من آمد در سخن

گفت می دانم مقام تو کجاست
نغمۂ تو خاکیان را کیمیاست

خشت و سنگ از فیض تو دارای دل
روشن از گفتار تو سینای دل

پیش ما اے آشنای کوی دوست
یک نفس بنشین کہ داری بوی دوست

ایخوش آن کو از خودی آئینہ ساخت
وندر آن آئینہ عالم را شناخت

پیر گردید این زمین و این سپہر
ماہ کور از کور چشمیہای مہر

گرمی ہنگامہ ئی می بایدش
تا نخستین رنگ و بو باز آیدش

بندۂ مومن سرافیلی کند
بانگ او ہر کہنہ را برہم زند

اے ترا حق داد جان ناشکیب
تو ز سر ملک و دین داری نصیب

فاش گو با پور نادر فاش گوی
باطن خود را بہ ظاہر فاش گوی
</Center>

Qandhar-O-Zyarat Harqa Mubarak

2018-06-06T11:43:08Z

Armisha Shahid: Created page with "<center> '''قندہار و زیارت خرقہ مبارک''' قندہار آن کشور مینو سواد اہل دل را خاک او خاک مراد رنگ ہا، بوہ..."

<center>
'''قندہار و زیارت خرقہ مبارک'''

قندہار آن کشور مینو سواد
اہل دل را خاک او خاک مراد

رنگ ہا، بوہا، ہواہا، آب ہا
آب ہا تابندہ چون سیماب ہا

لالہ ھا در خلوت کہسار ہا
نارھا یخ بستہ اندر نارہا

کوی آن شہر است ما را کوی دوست
ساربان بر بند محمل سوی دوست

می سرایم دیگر از یاران نجد
از نوائی، ناقہ را آرم بہ وجد

''''غزل'''

از دیر مغان آیم بی گردش صہباست
در منزل لا بودم از بادہ الا مست

دانم کہ نگاہ او ظرف ہمہ کس بیند
کرد است مرا ساقی از عشوہ و ایما مست

وقت است کہ بگشایم میخانۂ رومی باز
پیران حرم دیدم در صحن کلیسا مست

این کار حکیمی نیست دامان کلیمی گیر
صد بندۂ ساحل مست یک بندہ دریا مست

دل را بہ چمن بردم از باد چمن افسرد
میرد بخیابانہا این لالۂ صحرا مست

از حرف دلاویزش اسرار حرم پیدا
دی کافرکی دیدم در وادی بطحا مست

سینا است کہ فاران است یارب چہ مقام است این
ہر ذرہ خاک من چشمی است تماشا مست

خرقۂ آن "برزخ لایبغیان"
دیدمش در نکتۂ "لی خرقتان"

دین او آئین او تفسیر کل
در جبین او خط تقدیر کل

عقل را او صاحب اسرار کرد
عشق را او تیغ جوھر دار کرد

کاروان شوق را او منزل است
ما ہمہ یک مشت خاکیم او دل است

آشکارا دیدنش اسرای ماست
در ضمیرش مسجد اقصای ماست

آمد از پیراہن او بوی او
داد ما را نعرہ اﷲ ہو

با دل من شوق بی پروا چہ کرد
بادۂ پر زور با مینا چہ کرد

رقصد اندر سینہ از زور جنون
تا ز راہ دیدہ میآید برون

گفت "من جبریلم و نور مبین"
پیش ازین او را ندیدم اینچنین

شعر رومی خواند و خندید و گریست
یا رب این دیوانۂ فرزانہ کیست؟

در حرم با من سخن زندانہ گفت
از می و مغ زادہ و پیمانہ گفت

گفتمش این حرف بیباکانہ چیست
لب فرو بند این مقام خامشی ست

من ز خون خویش پروردم ترا
صاحب آہ سحر کردم ترا

بازیاب این نکتہ را اے نکتہ رس
عشق مردان ضبط احوال است و بس

گفت عقل و ہوش آزار دل است
مستی و وارفتگی کار دل است

نعرہ ہا زد تا فتاد اندر سجود
شعلۂ آواز او بود او نبود
</Center>

Manajaat-E-Mard Shoreeda-Dar-Werana Gaznay

2018-06-06T11:38:37Z

Armisha Shahid: Created page with "<center> '''مناجات مرد شوریدہ در ویرانۂ غزنے''' لالہ بہر یک شعاع آفتاب دارد اندر شاخ چندین پیچ و تاب چ..."

<center>
'''مناجات مرد شوریدہ در ویرانۂ غزنے'''

لالہ بہر یک شعاع آفتاب
دارد اندر شاخ چندین پیچ و تاب

چون بہار او را کند عریان و فاش
گویدش جز یک نفس اینجا مباش

ہر دو آمد یکدگر را ساز و برگ
من ندانم زندگی خوشتر کہ مرگ

زندگی پیہم مصاف نیش و نوش
رنگ و نم امروز را از خون دوش

الامان از مکر ایام الامان
الامان از صبح و از شام الامان

اے خدا اے نقشبند جان و تن
با تو این شوریدہ دارد یک سخن

فتنہ ہا بینم درین دیر کہن
فتنہ ہا در خلوت و در انجمن

عالم از تقدیر تو آمد پدید
یا خدای دیگر او را آفرید

ظاہرش صلح و صفا باطن ستیز
اہل دل را شیشۂ دل ریز ریز

صدق و اخلاص و صفا، باقی نماند
"آن قدح بشکست و آن ساقی نماند"

چشم تو بر لالہ رویان فرنگ
آدم از افسونشان بی آب و رنگ

از کہ گیرد ربط و ضبط این کائنات؟
اے شہید عشوہ لات و منات

مرد حق آن بندۂ روشن نفس
نایب تو در جہان او بود و بس

او بہ بند نقرہ و فرزند و زن
گر توانی، سومنات او شکن

این مسلمان از پرستاران کیست
در گریبانش یکی ہنگامہ نیست

سینہ اش بی سوز و جانش بی خروش
او سرافیل است و صور او خموش

قلب او نا محکم و جانش نژند
در جھان کالای او نا ارجمند

در مصاف زندگانی بی ثبات
دارد اندر آستین لات و منات

مرگ را چون کافران داند ہلاک
آتش او کم بھا مانند خاک

شعلہ ئی از خاک او باز آفرین
آن طلب آن جستجو باز آفرین

باز جذب اندرون او را بدہ
آن جنون ذوفنون او را بدہ

شرق را کن از وجودش استوار
صبح فردا از گریبانش برآر

بحر احمر را بچوب او شکاف
از شکوہش لرزہ ئی افکن بہ قاف
</Center>

Bar Mazar-e-Sultan Muhammad (A.S)

2018-06-06T11:32:07Z

Armisha Shahid: Created page with "<center> '''بر مزار سلطان محمود علیہ الرحمہ''' خیزد از دل نالہ ہا بی اختیار آہ ! آن شھری کہ اینجا بود پار..."

<center>
'''بر مزار سلطان محمود علیہ الرحمہ'''

خیزد از دل نالہ ہا بی اختیار
آہ ! آن شھری کہ اینجا بود پار

آن دیار و کاخ و کو ویرانہ ایست
آن شکوہ و فال و فر افسانہ ایست

گنبدی، در طوف او چرخ برین
تربت سلطان محمود است این

آنکہ چون کودک لب از کوثر بشست
گفت در گہوارہ نام او نخست

برق سوزان تیغ بی زنھار او
دشت و در لرزندہ از یلغار او

زیر گردون آیت اﷲ رایتش
قدسیان قرآن سرا بر تربتش

شوخی فکرم مرا از من ربود
تا نبودم در جھان دیر و زود

رخ نمود از سینہ ام آن آفتاب
پردگیہا از فروغش بی حجاب

مہر گردون از جلالش در رکوع
از شعاعش دوش میگردد طلوع

وارہیدم از جہان چشم و گوش
فاش چون امروز دیدم صبح دوش

شہر غزنین یک بہشت رنگ و بو
آب جوہا نغمہ خوان در کاخ و کو

قصر ہای او قطار اندر قطار
آسمان با قبہ ہایش ھم کنار

نکتہ سنج طوس را دیدم ببزم
لشکر محمود را دیدم بہ رزم

روح سیر عالم اسرار کرد
تا مرا شوریدہ ئی بیدار کرد

آنہمہ مشتاقی و سوز و سرور
در سخن چون رند بے پروا جسور

تخم اشکی اندر آن ویرانہ کاشت
گفتگوہا با خدای خویش داشت

تا نبودم بیخبر از راز او
سوختم از گرمی آواز او
</Center>

Pas Cheh Bayed Kard ai Aqwam-e-Sharq

2018-06-06T11:27:10Z

Armisha Shahid:

Pas Cheh Bayed Kard ai Aqwam-e-Mashriq (or What should then be done O people of the East) was a philosophical poetry book of Allama Iqbal in Persian, a poet-philosopher of the Indian subcontinent. It was published in 1936.

Pas Chih Bayad Kard ay Aqwam-i-Mashariq includes the mathnavi Musafir. Iqbal's Rumi, the master, utters this glad tiding "East awakes from its slumbers" "Khwab-i ghaflat". Inspiring detailed commentary on voluntary poverty and free man, followed by an exposition of the mysteries of Islamic laws and sufic perceptions is given. He laments the dissention among the Indian as well as Muslim nations. Mathnavi Musafir, is an account of a journey to Afghanistan. In the Mathnavi the people of the Sob'ha Sarhat region, (Afghans) are counseled to learn the "secret of Islam" and to "build up the self" within themselves because they are a great righteous people.

<Div dir="rtl">
*[[Bakhuwanda'ay Kitab|بخوانندۂ کتاب]]
*[[Tamheed|تمہید]]
*[[Khitab-By-Maher AlamTaab|خطاب بہ مہر عالمتاب]]
*[[Hikmat-e-Kaleemi|حکمت کلیمی]]
*[[Hikmat-e-Firoun|حکمت فرعونی]]
*[[LA ILAHA ILLALLAH|لا الہ الا اﷲ]]
*[[Faqar|فقر]]
*[[Mard-e-Hur (Azad Mard)|مرد حر]]
*[[Dar Asrar-e-Shariat|در اسرار شریعت]]
*[[Asakay Chand Bar Iftaraq-e-Hindian|اشکے چند بر افتراق ہندیان]]
*[[Siasiyat-e-Hazara|سیاسیات حاضرہ]]
*[[Harf'ay Chand Ba Ummat-e-Arabia|حرفی چند با امت عربیہ]]
*[[Pas Che Bayad Kard Ae Aqwam-e-Mashriq|پس چہ باید کرد اے اقوام شرق]]
*[[Dar Huzoor Risalat Maab (S.A.W.)|در حضور رسالت مآب]]
*[[Khitab-Ay-Aqwam-E-Sarhad|خطاب بہ اقوام سرحد]]
*[[Saafir-E-Ward Mashood-By-Shahar-E-Kabil|سافر وارد میشود بہ شہر کابل]]
*[[Bar Mazar-E-Shehanshah Babar Khald-E-Ashyani|بر مزار شہنشاہ بابر خلد آشیانی]]
*[[Safar-Bi-Gazni-O-Zyarat-E-Mazar Hakeem Sunai|سفر بہ غزنی و زیارت مزار حکیم سنائی]]
*
[[Rooh-E-Hakeem Sunai Aaz-Bahshat Bareen Jawab-E-Maidhad|روح حکیم سنائی از بہشت برین جواب میدہد]]

</Div>

Rooh-E-Hakeem Sunai Aaz-Bahshat Bareen Jawab-E-Maidhad

2018-06-06T11:25:44Z

Armisha Shahid: Created page with "<center> '''روح حکیم سنائی از بہشت برین جواب میدہد''' رازدان خیر و شر گشتم ز فقر زندہ و صاحب نظر گشتم ز ف..."

<center>
'''روح حکیم سنائی از بہشت برین جواب میدہد'''

رازدان خیر و شر گشتم ز فقر
زندہ و صاحب نظر گشتم ز فقر

یعنی آن فقری کہ داند راہ را
بیند از نور خودے اﷲ را

اندرون خویش جوید لاالہ
در تہ شمشیر گوید لاالہ

فکر جان کن چون زنان بر تن متن
ہمچو مردان گوی در میدان فکن

سلطنت اندر جہان آب و گل
قیمت او قطرہ ئی از خون دل

مومنان زیر سپہر لاجورد
زندہ از عشقند و نے از خواب و خورد

می ندانی عشق و مستی از کجاست ؟
این شعاع آفتاب مصطفی است

زندہ ئی تا سوز او در جان تست
این نگہدارندۂ ایمان تست

با خبر شو از رموز آب و گل
پس بزن بر آب و گل اکسیر دل

دل ز دین سر چشمۂ ہر قوت است
دین ہمہ از معجزات صحبت است

دین مجو اندر کتب اے بیخبر
علم و حکمت از کتب، دین از نظر

بوعلی دانندۂ آب و گل است
بیخبر از خستگیہای دل است

نیش و نوش بوعلی سینا بہل
چارہ سازیہای دل از اہل دل

مصطفی بحر است و موج او بلند
خیز و این دریا بجوی خویش بند

مدتی بر ساحلش پیچیدہ ئی
لطمہ ہای موج او نادیدہ ئے

یک زمان خود را بہ دریا در فکن
تا روان رفتہ باز آید بتن

اے مسلمان جز براہ حق مرو
ناامید از رحمت عامی مشو

پردہ بگذار آشکارائی گزین
تا بلرزد از سجود تو زمین

دوش دیدم فطرت بیتاب را
روح آن ہنگامۂ اسباب را

چشم او بر زشت و خوب کائنات
در نگاہ او غیوب کائنات

دست او با آب و خاک اندر ستیز
آن بھم پیوستہ و این ریز ریز

گفتمش در جستجوی کیستی ؟
در تلاش تار و پوے کیستی ؟

گفت از حکم خدای ذوالمنن
آدمی نو سازم از خاک کہن

مشت خاکی را بصد رنگ آزمود
پی بہ پی تابید و سنجید و فزود

آخر او را آب و رنگ لالہ داد
لاالہ اندر ضمیر او نہاد

باش تا بینی بہار دیگری
از بہار پاستان رنگین تری

ہر زمان تدبیرہا دارد رقیب
تا نگیری از بہار خود نصیب

بر درون شاخ گل دارم نظر
غنچہ ھا را دیدہ ام اندر سفر

لالہ را در وادی و کوہ و دمن
از دمیدن باز نتوان داشتن

بشنود مردی کہ صاحب جستجوست
نغمہ ئی را کو ہنوز اندر گلوست
</Center>

Safar-Bi-Gazni-O-Zyarat-E-Mazar Hakeem Sunai

2018-06-06T11:18:50Z

Armisha Shahid: Created page with "<center> '''سفر بہ غزنی و زیارت مزار حکیم سنائی''' از نوازشہای سلطان شہید صبح و شامم، صبح و شام روز عید..."

<center>
'''سفر بہ غزنی و زیارت مزار حکیم سنائی'''

از نوازشہای سلطان شہید
صبح و شامم، صبح و شام روز عید

نکتہ سنج خاوران ہندی فقیر
میہمان خسرو کیوان سریر

تا ز شہر خسروی کردم سفر
شد سفر بر من سبکتر از حضر

سینہ بگشادم بہ آن بادی کہ پار
لالہ رست از فیض او در کوہسار

آہ غزنی آن حریم علم و فن
مرغزار شیر مردان کہن

دولت محمود را زیبا عروس
از حنا بندان او دانای طوس

خفتہ در خاکش حکیم غزنوی
از نوای او دل مردان قوے

آن "حکیم غیب"، آن صاحب مقام
"ترک جوش" رومی از ذکرش تمام

من ز پیدا او ز پنھان در سرور
ہر دو را سرمایہ از ذوق حضور

او نقاب از چہرہ ایمان گشود
فکر من تقدیر مومن وانمود

ہر دو را از حکمت قرآن سبق
او ز حق گوید من از مردان حق

در فضای مرقد او سوختم
تا متاع نالہ ئی اندوختم

گفتم اے بینندۂ اسرار جان
بر تو روشن این جہان و آن جہان

عصر ما وارفتۂ آب و گل است
اہل حق را مشکل اندر مشکل است

مومن از افرنگیان دید آنچہ دید
فتنہ ہا اندر حرم آمد پدید

تا نگاہ او ادب از دل نخورد
چشم او را جلوۂ افرنگ برد

اے "حکیم غیب"، امام عارفان
پختہ از فیض تو خام عارفان

آنچہ اندر پردۂ غیب است گوی
بو کہ آب رفتہ باز آید بجوی
</Center>

Bar Mazar-E-Shehanshah Babar Khald-E-Ashyani

2018-06-06T11:12:16Z

Armisha Shahid: Created page with "<center> '''بر مزار شہنشاہ بابر خلد آشیانی''' بیا کہ ساز فرنگ از نوا بر افتاد است درون پردۂ او نغمہ نیس..."

<center>
'''بر مزار شہنشاہ بابر خلد آشیانی'''

بیا کہ ساز فرنگ از نوا بر افتاد است
درون پردۂ او نغمہ نیست فریاد است

زمانہ کہنہ بتان را ہزار بار آراست
من از حرم نگذشتم کہ پختہ بنیاد است

درفش ملت عثمانیان دوبارہ بلند
چہ گویمت کہ بہ تیموریان چہ افتاد است

خوشا نصیب کہ خاک تو آرمید اینجا
کہ این زمین ز طلسم فرنگ آزاد است

ہزار مرتبہ کابل نکوتر از دلی است
کہ آن عجوزہ عروس ہزار داماد است

درون دیدہ نگہ دارم اشک خونین را
کہ من فقیرم و این دولت خدا داد است

اگرچہ پیر حرم ورد لاالہ دارد
کجا نگاہ کہ برندہ تر ز پولاد است
</Center>

Saafir-E-Ward Mashood-By-Shahar-E-Kabil

2018-06-06T11:02:24Z

Armisha Shahid: Created page with "<center> '''سافر وارد میشود بہ شہر کابل''' شہر کابل خطۂ جنت نظیر آب حیوان از رگ تاکش بگیر چشم صائب از..."

<center>
'''سافر وارد میشود بہ شہر کابل'''

شہر کابل خطۂ جنت نظیر
آب حیوان از رگ تاکش بگیر

چشم صائب از سوادش سرمہ چین
روشن و پایندہ باد آن سر زمین

در ظلام شب سمن زارش نگر
بر بساط سبزہ می غلطد سحر

آن دیار خوش سواد، آن پاک بوم
باد او خوشتر ز باد شام و روم

آب او براق و خاکش تابناک
زندہ از موج نسیمش، مردہ خاک

ناید اندر حرف و صوت اسرار او
آفتابان خفتہ در کہسار او

ساکنانش سیر چشم و خوش گہر
مثل تیغ از جوھر خود بی خبر

قصر سلطانی کہ نامش دلگشاست
زائران را گرد راہش کیمیاست

شاہ را دیدم در آن کاخ بلند
پیش سلطانی فقیری دردمند

خلق او اقلیم دلہا را گشود
رسم و آئین ملوک آنجا نبود

من حضور آن شہ والا گہر
بینوا مردی بہ دربار عمر

جانم از سوز کلامش در گداز
دست او بوسیدم از راہ نیاز

پادشاہی خوش کلام و سادہ پوش
سخت کوش و نرم خوی و گرم جوش

صدق و اخلاص از نگاہش آشکار
دین و دولت از وجودش استوار

خاکی و از نوریان پاکیزہ تر
از مقام فقر و شاہی باخبر

در نگاہش روزگار شرق و غرب
حکمت او راز دار شرق و غرب

شہر یاری چون حکیمان نکتہ دان
رازدان مد و جزر امتان

پردہ ہا از طلعت معنی گشود
نکتہ ہای ملک و دین را وانمود

گفت "از آن آتش کہ داری در بدن
من ترا دانم عزیز خویشتن

ہر کہ او را از محبت رنگ و بوست
در نگاہم ہاشم و محمود اوست"

در حضور آن مسلمان کریم
ہدیہ آوردم ز قرآن عظیم

گفتم "این سرمایۂ اہل حق است
در ضمیر او حیات مطلق است

اندرو ہر ابتدا را انتہا است
حیدر از نیروی او خیبر گشاست"

نشۂ حرفم بخون او دوید
دانہ دانہ اشک از چشمش چکید

گفت "نادر در جہان بیچارہ بود
از غم دین و وطن آوارہ بود

کوہ و دشت از اضطرابم بیخبر
از غمان بی حسابم بے خبر

نالہ با بانگ ہزار آمیختم
اشک با جوی بہار آمیختم

غیر قرآن غمگسار من نبود
قوتش ہر باب را بر من گشود"

گفتگوے خسرو والا نژاد
باز با من جذبۂ سرشار داد

وقت عصر آمد صدای الصلوت
آن کہ مومن را کند پاک از جہات

انتہای عاشقان سوز و گداز
کردم اندر اقتدای او نماز

رازہای آن قیام و آن سجود
جز بہ بزم محرمان نتوان گشود
</Center>

Khitab-Ay-Aqwam-E-Sarhad

2018-06-06T10:55:07Z

Armisha Shahid: Created page with "<center> '''خطاب بہ اقوام سرحد''' اے ز خود پوشیدہ خود را بازیاب در مسلمانی حرامست این حجاب </Center>"

<center>
'''خطاب بہ اقوام سرحد'''

اے ز خود پوشیدہ خود را بازیاب
در مسلمانی حرامست این حجاب

</Center>

Pas Cheh Bayed Kard ai Aqwam-e-Sharq

2018-06-06T10:51:38Z

Armisha Shahid:

Dar Huzoor Risalat Maab (S.A.W.)

2018-06-06T10:31:26Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''در حضور رسالت مآب''' شب سہ اپریل 1936 کہ در دارالاقبال بہوپال بودم سید احمد خان را در خواب دید..."

<Center>
'''در حضور رسالت مآب'''

شب سہ اپریل 1936 کہ در دارالاقبال بہوپال بودم سید احمد خان را در خواب دیدم - فرمودند کہ از علالت خویش در حضور رسالت مآب عرض کن

اے تو ما بیچارگان را ساز و برگ
وا رہان این قوم را از ترس مرگ

سوختی لات و منات کہنہ را
تازہ کردی کائنات کہنہ را

در جہان ذکر و فکر انس و جان
تو صلوت صبح تو بانگ اذان

لذت سوز و سرور از لا الہ
در شب اندیشہ نور از لا الہ

نے خدا ہا ساختیم از گاو و خر
نے حضور کاہنان افکندہ سر

نے سجودی پیش معبودان پیر
نے طواف کوشک سلطان و میر

این ہمہ از لطف بی پایان تست
فکر ما پروردۂ احسان تست

ذکر تو سرمایۂ ذوق و سرور
قوم را دارد بہ فقر اندر غیور

اے مقام و منزل ہر راہرو
جذب تو اندر دل ہر راہرو

ساز ما بی صوت گردید آنچنان
زخمہ بر رگھای او آید گران

در عجم گردیدم و ہم در عرب
مصطفی نایاب و ارزان بولہب

این مسلمان زادۂ روشن دماغ
ظلمت آباد ضمیرش بی چراغ

در جوانے نرم و نازک چون حریر
آرزو در سینۂ او زود میر

این غلام ابن غلام ابن غلام
حریت اندیشۂ او را حرام

مکتب از وی جذبۂ دین در ربود
از وجودش این قدر دانم کہ بود

این ز خود بیگانہ این مست فرنگ
نان جو می خواہد از دست فرنگ

نان خرید این فاقہ کش با جان پاک
داد ما را نالہ ھای سوز ناک

دانہ چین مانند مرغان سرا ست
از فضای نیلگون ناآشناست

آتش افرنگیان بگداختش
یعنی این دوزخ دگرگون ساختش

شیخ مکتب کم سواد و کم نظر
از مقام او نداد او را خبر

مومن و از رمز مرگ آگاہ نیست
در دلش لا غالب الا اﷲ نیست

تا دل او در میان سینہ مرد
می نیندیشد مگر از خواب و خورد

بہر یک نان نشتر "لا و نعم"
منت صد کس برای یک شکم

از فرنگی می خرد لات و منات
مومن و اندیشہ او سومنات

"قم باذنے" گوی و او را زندہ کن
در دلش "اﷲ ہو" را زندہ کن

ما ہمہ افسونی تہذیب غرب
کشتۂ افرنگیان بی حرب و ضرب

تو از آن قومی کہ جام او شکست
وا نما یک بندہ اﷲ مست

تا مسلمان باز بیند خویش را
از جہانے برگزیند خویش را

شہسوارا ! یک نفس در کش عنان
حرف من آسان نیاید بر زبان

آرزو آید کہ ناید تا بہ لب
می نگردد شوق محکوم ادب

آن بگوید لب گشا اے دردمند
این بگوید چشم بگشا لب ببند

گرد تو گردد حریم کائنات
از تو خواہم یک نگاہ التفات

ذکر و فکر و علم و عرفانم توئی
کشتی و دریا و طوفانم توئی

آہوی زار و زبون و ناتوان
کس بہ فتراکم نبست اندر جہان

اے پناہ من حریم کوی تو
من بہ امیدی رمیدم سوی تو

آن نوا در سینہ پروردن کجا
وز دمی صد غنچہ وا کردن کجا

نغمۂ من در گلوی من شکست
شعلہ ئی از سینہ ام بیرون نجست

در نفس سوز جگر باقی نماند
لطف قرآن سحر باقی نماند

نالہ ئے کو می نگنجد در ضمیر
تا کجا در سینہ ام ماند اسیر

یک فضای بیکران میبایدش
وسعت نہ آسمان میبایدش

آہ زان دردی کہ در جان و تن است
گوشۂ چشم تو داروی من است

در نسازد با دواہا جان زار
تلخ و بویش بر مشامم ناگوار

کار این بیمار نتوان برد پیش
من چو طفلان نالم از داروی خویش

تلخی او را فریبم از شکر
خندہ ہا در لب بدوزد چارہ گر

چون بصیری از تو میخواہم گشود
تا بمن باز آید آن روزی کہ بود

مہر تو بر عاصیان افزونتر است
در خطا بخشی چو مہر مادر است

با پرستاران شب دارم ستیز
باز روغن در چراغ من بریز

اے وجود تو جہان را نو بھار
پرتو خود را دریغ از من مدار

"خود بدانی قدر تن از جان بود
قدر جان از پرتو جانان بود"

رومی

تا ز غیر اﷲ ندارم ہیچ امید
یا مرا شمشیر گردان یا کلید

فکر من در فہم دین چالاک و چست
تخم کرداری ز خاک من نرست

تیشہ ام را تیز تر گردان کہ من
محنتی دارم فزون از کوہکن

مومنم، از خویشتن کافر نیم
بر فسانم زن کہ بد گوھر نیم

گرچہ کشت عمر من بیحاصل است
چیزکی دارم کہ نام او دل است

دارمش پوشیدہ از چشم جہان
کز سم شبدیز تو دارد نشان

بندہ ئی را کو نخواہد ساز و برگ
زندگانی بی حضور خواجہ مرگ

اے کہ دادی کرد را سوز عرب
بندۂ خود را حضور خود طلب

بندہ ئی چون لالہ داغی در جگر
دوستانش از غم او بی خبر

بندہ ئی اندر جھان نالان چو نے
تفتہ جان از نغمہ ہای پی بہ پے

در بیابان مثل چوب نیم سوز
کاروان بگذشت و من سوزم ہنوز

اندرین دشت و دری پہناوری
بو کہ آید کاروانے دیگری

جان ز مہجوری بنالد در بدن
نالۂ من واے من اے واے من!

</Center>

Pas Che Bayad Kard Ae Aqwam-e-Mashriq

2018-06-06T10:26:39Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''پس چہ باید کرد اے اقوام شرق''' پس چہ باید کرد اے اقوام شرق باز روشن می شود ایام شرق در ضمیرش..."

<Center>
'''پس چہ باید کرد اے اقوام شرق'''

پس چہ باید کرد اے اقوام شرق
باز روشن می شود ایام شرق

در ضمیرش انقلاب آمد پدید
شب گذشت و آفتاب آمد پدید

یورپ از شمشیر خود بسمل فتاد
زیر گردون رسم لادینی نہاد

گرگے اندر پوستین برہ ئی
ہر زمان اندر کمین برہ ئی

مشکلات حضرت انسان ازوست
آدمیت را غم پنہان ازوست

در نگاہش آدمی آب و گل است
کاروان زندگی بی منزل است

ہر چہ می بینی ز انوار حق است
حکمت اشیا ز اسرار حق است

ہر کہ آیات خدا بیند، حر است
اصل این حکمت ز حکم "انظر" است

بندۂ مومن ازو بھروز تر
ھم بحال دیگران دلسوز تر

علم چون روشن کند آب و گلش
از خدا ترسندہ تر گردد دلش

علم اشیا خاک ما را کیمیاست
آہ در افرنگ تأثیرش جداست

عقل و فکرش بی عیار خوب و زشت
چشم او بی نم، دل او سنگ و خشت

علم ازو رسواست اندر شہر و دشت
جبرئیل از صحبتش ابلیس گشت

دانش افرنگیان تیغی بدوش
در ہلاک نوع انسان سخت کوش

با خسان اندر جھان خیر و شر
در نسازد مستی علم و ہنر

آہ از افرنگ و از آئین او
آہ از اندیشۂ لا دین او

علم حق را ساحری آموختند
ساحری نے کافری آموختند

ہر طرف صد فتنہ می آرد نفیر
تیغ را از پنجۂ رھزن بگیر

اے کہ جان را باز میدانی ز تن
سحر این تہذیب لا دینے شکن

روح شرق اندر تنش باید دمید
تا بگردد قفل معنی را کلید

عقل اندر حکم دل یزدانی است
چون ز دل آزاد شد شیطانی است

زندگانی ھر زمان در کشمکش
عبرت آموز است احوال حبش

شرع یورپ بی نزاع قیل و قال
برہ را کرد است بر گرگان حلال

نقش نو اندر جھان باید نھاد
از کفن دزدان چہ امید گشاد

در جنیوا چیست غیر از مکر و فن؟
صید تو این میش و آن نخچیر من

نکتہ ہا کو می نگنجد در سخن
یک جہان آشوب و یک گیتی فتن

اے اسیر رنگ، پاک از رنگ شو
مومن خود، کافر افرنگ شو

رشتۂ سود و زیان در دست تست
آبروی خاوران در دست تست

این کہن اقوام را شیرازہ بند
رایت صدق و صفا را کن بلند

اہل حق را زندگی از قوت است
قوت ہر ملت از جمعیت است

رای بی قوت ہمہ مکر و فسون
قوت بی رای جہل است و جنون

سوز و ساز و درد و داغ از آسیاست
ہم شراب و ہم ایاغ از آسیاست

عشق را ما دلبری آموختیم
شیوۂ آدم گری آموختیم

ہم ہنر، ہم دین ز خاک خاور است
رشک گردون خاک پاک خاور است

وانمودیم آنچہ بود اندر حجاب
آفتاب از ما و ما از آفتاب

ہر صدف را گوہر از نیسان ماست
شوکت ہر بحر از طوفان ماست

روح خود در سوز بلبل دیدہ ایم
خون آدم در رگ گل دیدہ ایم

فکر ما جویای اسرار وجود
زد نخستین زخمہ بر تار وجود

داشتیم اندر میان سینہ داغ
بر سر راہی نھادیم این چراغ

اے امین دولت تہذیب و دین
آن ید بیضا برآر از آستین

خیز و از کار امم بگشا گرہ
نشۂ افرنگ را از سر بنہ

نقشی از جمعیت خاور فکن
واستان خود را ز دست اہرمن

دانی از افرنگ و از کار فرنگ
تا کجا در قید زنار فرنگ

زخم ازو، نشتر ازو، سوزن ازو
ما و جوی خون و امید رفو

خود بدانی پادشاہی، قاہری است
قاہری در عصر ما سوداگری است

تختۂ دکان شریک تخت و تاج
از تجارت نفع و از شاہی خراج

آن جہانبانی کہ ہم سوداگر است
بر زبانش خیر و اندر دل شر است

گر تو میدانی حسابش را درست
از حریرش نرم تر کرپاس تست

بی نیاز از کارگاہ او گذر
در زمستان پوستین او مخر

کشتن بی حرب و ضرب آئین اوست
مرگہا در گردش ماشین اوست

بوریاے خود بہ قالینش مدہ
بیذق خود را بہ فرزینش مدہ

گوہرش تف دار و در لعلش رگ است
مشک این سوداگر از ناف سگ است

رہزن چشم تو خواب مخملش
رہزن تو رنگ و آب مخملش

صد گرہ افکندہ ئی در کار خویش
از قماش او مکن دستار خویش

ہوشمندے از خم او می نخورد
ہر کہ خورد اندر ہمین میخانہ مرد

وقت سودا خندخند و کم خروش
ما چو طفلانیم و او شکر فروش

محرم از قلب و نگاہ مشتری است
یارب این سحر است یا سوداگری است

تاجران رنگ و بو بردند سود
ما خریداران ھمہ کور و کبود

آنچہ از خاک تو رست اے مرد حر
آن فروش و آن بپوش و آن بخور

آن نکوبینان کہ خود را دیدہ اند
خود گلیم خویش را بافیدہ اند

اے ز کار عصر حاضر بے خبر
چرب دستیہای یورپ را نگر

قالی از ابریشم تو ساختند
باز او را پیش تو انداختند

چشم تو از ظاہرش افسون خورد
رنگ و آب او ترا از جا برد

واے آن دریا کہ موجش کم تپید
گوھر خود را ز غواصان خرید

</Center>

Harf'ay Chand Ba Ummat-e-Arabia

2018-06-06T10:22:27Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''حرفی چند با امت عربیہ''' اے در و دشت تو باقی تا ابد نعرہ ’’لا قیصر و کسری‘‘ کہ ز </Center>"

<Center>
'''حرفی چند با امت عربیہ'''

اے در و دشت تو باقی تا ابد
نعرہ ’’لا قیصر و کسری‘‘ کہ ز

</Center>

Siasiyat-e-Hazara

2018-06-06T10:18:22Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''سیاسیات حاضرہ''' می کند بند غلامان سخت تر حریت می خواند او را بی بصر گرمی ہنگامۂ جمہور دید..."

<Center>
'''سیاسیات حاضرہ'''

می کند بند غلامان سخت تر
حریت می خواند او را بی بصر

گرمی ہنگامۂ جمہور دید
پردہ بر روی ملوکیت کشید

سلطنت را جامع اقوام گفت
کار خود را پختہ کرد و خام گفت

در فضایش بال و پر نتوان گشود
با کلیدش ہیچ در نتوان گشود

گفت با مرغ قفس "اے دردمند
آشیان در خانۂ صیاد بند

ہر کہ سازد آشیان در دشت و مرغ"
او نباشد ایمن از شاہین و چرغ

از فسونش مرغ زیرک دانہ مست
نالہ ہا اندر گلوی خود شکست

حریت خواہی بہ پیچاکش میفت
تشنہ میر و بر نم تاکش میفت

الحذر از گرمی گفتار او
الحذر از حرف پہلو دار او

چشم ہا از سرمہ اش بی نور تر
بندۂ مجبور ازو مجبور تر

از شراب ساتگینش الحذر
از قمار بدنشینش الحذر

از خودی غافل نگردد مرد حر
حفظ خود کن حب افیونش مخور

پیش فرعونان بگو حرف کلیم
تا کند ضرب تو دریا را دونیم

داغم از رسوائی این کاروان
در امیر او ندیدم نور جان

تن پرست و جاہ مست و کم نگہ
اندرونش بی نصیب از لاالہ

در حرم زاد و کلیسا را مرید
پردۂ ناموس ما را بر درید

دامن او را گرفتن ابلہی است
سینۂ او از دل روشن تہی است

اندرین رہ تکیہ بر خود کن کہ مرد
صید آہو با سگ کوری نکرد

آہ از قومی کہ چشم از خویش بست
دل بہ غیر ﷲ داد، از خود گسست

تا خودی در سینۂ ملت بمرد
کوہ، کاہی کرد و باد او را ببرد

گرچہ دارد لاالہ اندر نھاد
از بطون او مسلمانی نزاد

آنکہ بخشد بی یقینان را یقین
آنکہ لرزد از سجود او زمین

آنکہ زیر تیغ گوید لاالہ
آنکہ از خونش بروید لاالہ

آن سرور، آن سوز مشتاقی نماند
در حرم صاحبدلی باقی نماند

اے مسلمان اندرین دیر کہن
تا کجا باشی بہ بند اھرمن

جہد با توفیق و لذت در طلب
کس نیابد بی نیاز نیم شب

زیستن تا کی بہ بحر اندر چو خس
سخت شو چون کوہ از ضبط نفس

گرچہ دانا حال دل با کس نگفت
از تو درد خویش نتوانم نہفت

تا غلامم در غلامی زادہ ام
ز آستان کعبہ دور افتادہ ام

چون بنام مصطفی خوانم درود
از خجالت آب می گردد وجود

عشق میگوید کہ اے محکوم غیر
سینۂ تو از بتان مانند دیر

تا نداری از محمد رنگ و بو
از درود خود میالا نام او

از قیام بی حضور من مپرس
از سجود بی سرور من مپرس

جلوۂ حق گرچہ باشد یک نفس
قسمت مردان آزاد است و بس

مردی آزادے چو آید در سجود
در طوافش گرم رو چرخ کبود

ما غلامان از جلالش بیخبر
از جمال لازوالش بیخبر

از غلامی لذت ایمان مجو
گرچہ باشد حافظ قرآن، مجو

مومن است و پیشۂ او آزری است
دین و عرفانش سراپا کافری است

در بدن داری اگر سوز حیات
ہست معراج مسلمان در صلوت

ور ندارے خون گرم اندر بدن
سجدۂ تو نیست جز رسم کہن

عید آزادان شکوہ ملک و دین
عید محکومان ھجوم مومنین

</Center>

Asakay Chand Bar Iftaraq-e-Hindian

2018-06-06T10:13:12Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''اشکے چند بر افتراق ہندیان''' اے ھمالہ ! اے اطک، اے رود گنگ زیستن تا کی چنان بی آب و رنگ پیر م..."

<Center>
'''اشکے چند بر افتراق ہندیان'''

اے ھمالہ ! اے اطک، اے رود گنگ
زیستن تا کی چنان بی آب و رنگ

پیر مردان از فراست بی نصیب
نوجوانان از محبت بی نصیب

شرق و غرب آزاد و ما نخچیر غیر
خشت ما سرمایۂ تعمیر غیر

زندگانے بر مراد دیگران
جاودان مرگست، نے خواب گران

نیست این مرگی کہ آید ز آسمان
تخم او می بالد ز اعماق جان

صید او نے مردہ شو خواہد نہ گور
نے ھجوم دوستان از نزد و دور

جامۂ کس در غم او چاک نیست
دوزخ او آنسوی افلاک نیست

در ھجوم روز حشر او را مجو
ہست در امروز او فردای او

ہر کہ اینجا دانہ کشت اینجا درود
پیش حق آن بندہ را بردن چہ سود

امتے کز آرزو نیشی نخورد
نقش او را فطرت از گیتی سترد

اعتبار تخت و تاج از ساحری است
سخت چون سنگ این زجاج از ساحریست

در گذشت از حکم این سحر مبین
کافری از کفر، دینداری ز دین

ہندیان با یکدگر آویختند
فتنہ ہای کہنہ باز انگیختند

تا فرنگی قومی از مغرب زمین
ثالث آمد در نزاع کفر و دین

کس نداند جلوۂ آب از سراب
انقلاب اے انقلاب اے انقلاب

اے ترا ہر لحظہ فکر آب و گل
از حضور حق طلب یک زندہ دل

آشیانش گرچہ در آب و گل است
نہ فلک سر گشتہ این یک دل است

تا نپنداری کہ از خاک است او
از بلندی ہای افلاک است او

این جہان او را حریم کوی دوست
از قبای لالہ گیرد بوی دوست

ہر نفس با روزگار اندر ستیز
سنگ رہ از ضربت او ریز ریز

آشنای منبر و دار است او
آتش خود را نگہدار است او

آب جوی و بحر ہا دارد بہ بر
می دہد موجش ز طوفانی خبر

زندہ و پایندہ بی نان تنور
میرد آن ساعت کہ گردد بی حضور

چون چراغ اندر شبستان بدن
روشن از وی خلوت و ہم انجمن

اینچنین دل، خود نگر، اﷲ مست
جز بہ درویشی نمے آید بدست

اے جوان دامان او محکم بگیر
در غلامی زادہ ئی آزاد میر

</Center>

Dar Asrar-e-Shariat

2018-06-06T10:09:05Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''در اسرار شریعت''' نکتہ ہا از پیر روم آموختم خویش را در حرف او واسوختم مال را گر بھر دین باشی..."

<Center>
'''در اسرار شریعت'''

نکتہ ہا از پیر روم آموختم
خویش را در حرف او واسوختم

مال را گر بھر دین باشی حمول
"نعم مال صالح گوید رسول

رومی

گر نداری اندر این حکمت نظر
تو غلام و خواجۂ تو سیم و زر

از تہی دستان گشاد امتان
از چنین منعم فساد امتان

جدت اندر چشم او خوار است و بس
کہنگی را او خریدار است و بس

در نگاہش ناصواب آمد صواب
ترسد از ہنگامہ ہای انقلاب

خواجہ نان بندۂ مزدور خورد
آبروی دختر مزدور برد

در حضورش بندہ می نالد چو نے
بر لب او نالہ ہای پی بہ پی

نے بجامش بادہ و نے در سبوست
کاخہا تعمیر کرد و خود بکوست

اے خوش آن منعم کہ چون درویش زیست
در چنین عصری خدا اندیش زیست

تا ندانی نکتۂ اکل حلال
بر جماعت زیستن گردد وبال

آہ یورپ زین مقام آگاہ نیست
چشم او "ینظر بنور اﷲ" نیست

او نداند از حلال و از حرام
حکمتش خام است و کارش ناتمام

امتی بر امتے دیگر چرد
دانہ این می کارد آن حاصل برد

از ضعیفان نان ربودن حکمتست
از تن شان جان ربودن حکمتست

شیوۂ تہذیب نو آدم دری است
پردۂ آدم دری سوداگری است

این بنوک این فکر چالاک یہود
نور حق از سینۂ آدم ربود

تا تہ و بالا نگردد این نظام
دانش و تہذیب و دین، سودای خام

آدمی اندر جھان خیر و شر
کم شناسد نفع خود را از ضرر

کس نداند زشت و خوب کار چیست
جادۂ ہموار و ناہموار چیست

شرع بر خیزد ز اعماق حیات
روشن از نورش ظلام کائنات

گر جہان داند حرامش را حرام
تا قیامت پختہ ماند این نظام

نیست این کار فقیہان اے پسر
با نگاہے دیگری او را نگر

حکمش از عدلست و تسلیم و رضاست
بیخ او اندر ضمیر مصطفی است

از فراق است آرزوہا سینہ تاب
تو نمانی چون شود او بی حجاب

از جدائی گرچہ جان آید بلب
وصل او کم جو رضای او طلب

مصطفی داد از رضای او خبر
نیست در احکام دین چیزی دگر

تخت جم پوشیدہ زیر بوریاست
فقر و شاہی از مقامات رضاست

حکم سلطان گیر و از حکمش منال
روز میدان نیست روز قیل و قال

تا توانی گردن از حکمش پیچ
تا نپیچد گردن از حکم تو ہیچ

از شریعت احسن التقویم شو
وارث ایمان ابراھیم شو

پس طریقت چیست اے والاصفات
شرع را دیدن بہ اعماق حیات

فاش میخواہی اگر اسرار دین
جز بہ اعماق ضمیر خود مبین

گر نبینی، دین تو مجبوری است
اینچنین دین از خدا مہجوری است

بندہ تا حق را نبیند آشکار
بر نمی آید ز جبر و اختیار

تو یکی در فطرت خود غوطہ زن
مرد حق شو بر ظن و تخمین متن

تا ببینی زشت و خوب کار چیست
اندر این نہ پردۂ اسرار چیست

ہر کہ از سر نبی گیرد نصیب
ہم بہ جبریل امین گردد قریب

اے کہ مے نازی بہ قرآن عظیم
تا کجا در حجرہ مے باشی مقیم

در جہان اسرار دین را فاش کن
نکتہ شرع مبین را فاش کن

کس نگردد در جھان محتاج کس
نکتہ شرع مبین این است و بس

مکتب و ملا سخنہا ساختند
مومنان این نکتہ را نشناختند

زندہ قومے بود از تأویل مرد
آتش او در ضمیر او فسرد

صوفیان با صفا را دیدہ ام
شیخ مکتب را نکو سنجیدہ ام

عصر من پیغمبری ھم آفرید
آنکہ در قرآن بغیر از خود ندید

ہر یکی دانای قرآن و خبر
در شریعت کم سواد و کم نظر

عقل و نقل افتادہ در بند ہوس
منبرشان منبر کاک است و بس

زین کلیمان نیست امید گشود
آستین ہا بی ید بیضا چہ سود

کار اقوام و ملل ناید درست
از عمل بنما کہ حق در دست تست

</Center>

Mard-e-Hur (Azad Mard)

2018-06-06T10:05:14Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''مرد حر''' مرد حر محکم ز ورد "لاتخف" ما بمیدان سر بجیب او سر بکف مرد حر از لاالہ روشن ضمیر می ن..."

<Center>
'''مرد حر'''

مرد حر محکم ز ورد "لاتخف"
ما بمیدان سر بجیب او سر بکف

مرد حر از لاالہ روشن ضمیر
می نگردد بندۂ سلطان و میر

مرد حر چون اشتران باری برد
مرد حر باری برد خاری خورد

پای خود را آنچنان محکم نہد
نبض رہ از سوز او بر می جہد

جان او پایندہ تر گردد ز موت
بانگ تکبیرش برون از حرف و صوت

ہر کہ سنگ راہ را داند زجاج
گیرد آن درویش از سلطان خراج

گرمی طبع تو از صہبای اوست
جوی تو پروردۂ دریای اوست

پادشاہان در قباہای حریر
زرد رو از سھم آن عریان فقیر

سر دین ما را خبر، او را نظر
او درون خانہ ما بیرون در

ما کلیسا دوست، ما مسجد فروش
او ز دست مصطفی پیمانہ نوش

نے مغان را بندہ، نے ساغر بدست
ما تہی پیمانہ او مست الست

چہرہ گل از نم او احمر است
ز آتش ما دود او روشنتر است

دارد اندر سینہ تکبیر امم
در جبین اوست تقدیر امم

قبلۂ ما گہ کلیسا، گاہ دیر
او نخواہد رزق خویش از دست غیر

ما ہمہ عبد فرنگ او عبدہ
او نگنجد در جہان رنگ و بو

صبح و شام ما بہ فکر ساز و برگ
آخر ما چیست تلخیہای مرگ

در جہان بی ثبات او را ثبات
مرگ او را از مقامات حیات

اہل دل از صحبت ما مضمحل
گل ز فیض صحبتش دارای دل

کار ما وابستۂ تخمین و ظن
او ہمہ کردار و کم گوید سخن

ما گدایان کوچہ گرد و فاقہ مست
فقر او از لاالہ تیغی بدست

ما پر کاہے اسیر گرد باد
ضربش از کوہ گران جوئی گشاد

محرم او شو ز ما بیگانہ شو
خانہ ویران باش و صاحب خانہ شو

شکوہ کم کن از سپہر گرد گرد
زندہ شو از صحبت آن زندہ مرد

صحبت از علم کتابی خوشتر است
صحبت مردان حر آدم گر است

مرد حر دریای ژرف و بیکران
آب گیر از بحر و نے از ناودان

سینۂ این مردمی جوشد چو دیگ
پیش او کوہ گران یک تودہ ریگ

روز صلح آن برگ و ساز انجمن
ہم چو باد فرودین اندر چمن

روز کین آن محرم تقدیر خویش
گور خود می کندد از شمشیر خویش

اے سرت گردم گریز از ما چو تیر
دامن او گیر و بیتابانہ گیر

می نروید تخم دل از آب و گل
بی نگاہی از خداوندان دل

اندر این عالم نیرزی با خسی
تا نیاویزی بدامان کسی

</Center>

Faqar

2018-06-06T10:01:45Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''فقر''' چیست فقر اے بندگان آب و گل یک نگاہ راہ بین یک زندہ دل فقر کار خویش را سنجیدن است بر دو..."

<Center>
'''فقر'''

چیست فقر اے بندگان آب و گل
یک نگاہ راہ بین یک زندہ دل

فقر کار خویش را سنجیدن است
بر دو حرف لا الہ پیچیدن است

فقر خیبر گیر با نان شعیر
بستۂ فتراک او سلطان و میر

فقر ذوق و شوق و تسلیم و رضاست
ما امینیم این متاع مصطفی است

فقر بر کروبیان شبخون زند
بر نوامیس جہان شبخون زند

بر مقام دیگر اندازد ترا
از زجاج، الماس می سازد ترا

برگ و ساز او ز قرآن عظیم
مرد درویشی نگنجد در گلیم

گرچہ اندر بزم کم گوید سخن
یک دم او گرمی صد انجمن

بی پران را ذوق پروازے دہد
پشہ را تمکین شہبازی دہد

با سلاطین در فتد مرد فقیر
از شکوہ بوریا لرزد سریر

از جنون می افکند ہوئی بہ شہر
وا رہاند خلق را از جبر و قہر

می نگیرد جز بہ آن صحرا مقام
کاندرو شاہین گریزد از حمام

قلب او را قوت از جذب و سلوک
پیش سلطان نعرہ او "لاملوک"

آتش ما سوزناک از خاک او
شعلہ ترسد از خس و خاشاک او

بر نیفتد ملتی اندر نبرد
تا درو باقیست یک درویش مرد

آبروی ما ز استغنای اوست
سوز ما از شوق بی پروای اوست

خویشتن را اندر این آئینہ بین
تا ترا بخشند سلطان مبین

حکمت دین دل نوازیہای فقر
قوت دین بی نیازیہای فقر

مومنان را گفت آن سلطان دین
"مسجد من این ھمہ روی زمین"

الامان از گردش نہ آسمان
مسجد مومن بدست دیگران

سخت کوشد بندۂ پاکیزہ کیش
تا بگیرد مسجد مولای خویش

ایکہ از ترک جہان گوئے، مگو
ترک این دیر کہن تسخیر او

راکبش بودن ازو وارستن است
از مقام آب و گل برجستن است

صید مومن این جہان آب و گل
باز را گوئی کہ صید خود بہل

حل نشد این معنی مشکل مرا
شاہین از افلاک بگریزد چرا

واے آن شاہین کہ شاہینی نکرد
مرغکی از چنگ او نامد بدرد

درکنامی ماند زار و سرنگون
پر نزد اندر فضای نیلگون

فقر قرآن احتساب ہست و بود
نے رباب و مستی و رقص و سرود

فقر مومن چیست؟ تسخیر جہات
بندہ از تأثیر او مولا صفات

فقر کافر خلوت دشت و در است
فقر مومن لرزۂ بحر و بر است

زندگے آنرا سکون غار و کوہ
زندگی این را ز مرگ باشکوہ

آن خدارا جستن از ترک بدن
این خودے را بر فسان حق زدن

آن خودی را کشتن و وا سوختن
این خودی را چون چراغ افروختن

فقر چون عریان شود زیر سپہر
از نہیب او بلرزد ماہ و مہر

فقر عریان گرمی بدر و حنین
فقر عریان بانگ تکبیر حسین

فقر را تا ذوق عریانی نماند
آن جلال اندر مسلمانی نماند

واے ما اے واے این دیر کہن
تیغ لا در کف نہ تو داری نہ من

دل ز غیر اﷲ بپرداز ایجوان
این جھان کہنہ در باز ایجوان

تا کجا بی غیرت دین زیستن
اے مسلمان مردن است این زیستن

مرد حق باز آفریند خویش را
جز بہ نور حق نبیند خویش را

بر عیار مصطفی خود را زند
تا جہانی دیگری پیدا کند

آہ زان قومی کہ از پا برفتاد
میر و سلطان زاد و درویشی نزاد

داستان او مپرس از من کہ من
چون بگویم آنچہ ناید در سخن

در گلویم گریہ ھا گردد گرہ
این قیامت اندرون سینہ بہ

مسلم این کشور از خود ناامید
عمر ہا شد با خدا مردی ندید

لاجرم از قوت دین بدظن است
کاروان خویش را خود رہزن است

از سہ قرن این امت خوار و زبون
زندہ بی سوز و سرور اندرون

پست فکر و دون نہاد و کور ذوق
مکتب و ملای او محروم شوق

زشتی اندیشہ او را خوار کرد
افتراق او را ز خود بیزار کرد

تا نداند از مقام و منزلش
مرد ذوق انقلاب اندر دلش

طبع او بی صحبت مرد خبیر
خستہ و افسردہ و حق ناپذیر

بندۂ رد کردۂ مولاست او
مفلس و قلاش و بی پرواست او

نے بکف مالی کہ سلطانی برد
نے بدل نوری کہ شیطانی برد

شیخ او لرد فرنگے را مرید
گرچہ گوید از مقام با یزید

گفت دین را رونق از محکومی است
زندگانے از خودی محرومی است

دولت اغیار را رحمت شمرد
رقص ھا گرد کلیسا کرد و مرد

اے تہی از ذوق و شوق و سوز و درد
می شناسی عصر ما با ما چہ کرد

عصر ما ما را ز ما بیگانہ کرد
از جمال مصطفے بیگانہ کرد

سوز او تا از میان سینہ رفت
جوھر آئینہ از آئینہ رفت

باطن این عصر را نشاختی
داو اول خویش را در باختی

تا دماغ تو بہ پیچاکش فتاد
آرزوی زندہ ئے در دل نزاد

احتساب خویش کن از خود مرو
یکدو دم از غیر خود بیگانہ شو

تا کجا این خوف و وسواس و ہراس
اندر این کشور مقام خود شناس

این چمن دارد بسی شاخ بلند
بر نگون شاخ آشیان خود مبند

نغمہ داری در گلو اے بیخبر
جنس خود بشناس و با زاغان مپر

خویشتن را تیزی شمشیر دہ
باز خود را در کف تقدیر دہ

اندرون تست سیل بی پناہ
پیش او کوہ گران مانند کاہ

سیل را تمکین ز نا آسودن است
یک نفس آسودنش نابودن است

من نہ ملا، نے فقیہ نکتہ ور
نے مرا از فقر و درویشی خبر

در رہ دین تیز بین و سست گام
پختۂ من خام و کارم ناتمام

تا دل پر اضطرابم دادہ اند
یک گرہ از صد گرہ بگشادہ اند

"از تب و تابم نصیب خود بگیر
بعد ازین ناید چو من مرد فقیر"

</Center>

LA ILAHA ILLALLAH

2018-06-06T09:55:44Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''لا الہ الا اﷲ''' نکتہ ئی میگویم از مردان حال امتان را "لا" جلال "الا" جمال لا و الا احتساب کا..."

<Center>
'''لا الہ الا اﷲ'''

نکتہ ئی میگویم از مردان حال
امتان را "لا" جلال "الا" جمال

لا و الا احتساب کائنات
لا و الا فتح باب کائنات

ہر دو تقدیر جہان کاف و نون
حرکت از لا زاید از الا سکون

تا نہ رمز لاالہ آید بدست
بند غیر اﷲ را نتوان شکست

در جہان آغاز کار از حرف لاست
این نخستین منزل مرد خداست

ملتے کز سوز او یک دم تپید
از گل خود خویش را باز آفرید

پیش غیر اﷲ "لا" گفتن حیات
تازہ از ہنگامۂ او کائنات

از جنونش ہر گریبان چاک نیست
در خور این شعلہ ہر خاشاک نیست

جذبۂ او در دل یک زندہ مرد
می کند صد رہ نشین را رہ نورد

بندہ را با خواجہ خواہی در ستیز
تخم "لا" در مشت خاک او بریز

ہر کرا این سوز باشد در جگر
ہولش از ہول قیامت بیشتر

لا مقام ضربہای پی بہ پی
این غو رعد است نے آواز نے

ضرب او ہر "بود" را سازد "نبود"
تا برون آئی ز گرداب وجود

با تو میگویم ز ایام عرب
تا بدانی پختہ و خام عرب

ریز ریز از ضرب او لات و منات
در جہات آزاد از بند جہات

ہر قبای کہنہ چاک از دست او
قیصر و کسری ھلاک از دست او

گاہ دشت از برق و بارانش بدرد
گاہ بحر از زور طوفانش بدرد

عالمی در آتش او مثل خس
این ہمہ ہنگامہ "لا" بود و بس

اندرین دیر کہن پیھم تپید
تا جھانی تازہ ئی آمد پدید

بانگ حق از صبح خیزیہای اوست
ہر چہ ہست از تخم ریزیہای اوست

اینکہ شمع لالہ روشن کردہ اند
از کنار جوی او آوردہ اند

لوح دل از نقش غیر اﷲ شست
از کف خاکش دو صد ہنگامہ رست

ہمچنان بینی کہ در دور فرنگ
بندگی با خواجگی آمد بہ جنگ

روس را قلب و جگر گردیدہ خون
از ضمیرش حرف "لا" آمد برون

آن نظام کہنہ را برہم زد است
تیز نیشی بر رگ عالم زد است

کردہ ام اندر مقاماتش نگہ
لا سلاطین، لا کلیسا، لا الہ

فکر او در تند باد "لا" بماند
مرکب خود را سوی "الا" نراند

آیدش روزی کہ از زور جنون
خویش را زین تند باد آرد برون

در مقام "لا" نیاساید حیات
سوی الا می خرامد کائنات

لا و الا ساز و برگ امتان
نفی بی اثبات مرگ امتان

در محبت پختہ کی گردد خلیل
تا نگردد لا سوی الا دلیل

اے کہ اندر حجرہ ہا سازی سخن
نعرہ لا پیش نمرودی بزن

این کہ می بینی نیرزد با دو جو
از جلال لا الہ آگاہ شو

ہر کہ اندر دست او شمشیر لاست
جملہ موجودات را فرمانرواست

</Center>

Hikmat-e-Firoun

2018-06-06T09:51:45Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''حکمت فرعونی''' حکمت ارباب دین کردم عیان حکمت ارباب کین را ہم بدان حکمت ارباب کین مکر است و..."

<Center>
'''حکمت فرعونی'''

حکمت ارباب دین کردم عیان
حکمت ارباب کین را ہم بدان

حکمت ارباب کین مکر است و فن
مکر و فن تخریب جان، تعمیر تن

حکمتی از بند دین آزادہ ئی
از مقام شوق دور افتادہ ئی

مکتب از تدبیر او گیرد نظام
تا بکام خواجہ اندیشد غلام

شیخ ملت با حدیث دلنشین
بر مراد او کند تجدید دین

از دم او وحدت قومی دو نیم
کس حریفش نیست جز چوب کلیم

واے قومی کشتۂ تدبیر غیر
کار او تخریب خود تعمیر غیر

می شود در علم و فن صاحب نظر
از وجود خود نگردد با خبر

نقش حق را از نگین خود سترد
در ضمیرش آرزوہا زاد و مرد

بے نصیب آمد ز اولاد غیور
جان بتن چون مردہ ئی در خاک گور

از حیا بیگانہ پیران کہن
نوجوانان چون زنان مشغول تن

در دل شان آرزوہا بی ثبات
مردہ زایند از بطون امہات

دختران او بزلف خود اسیر
شوخ چشم و خود نما و خردہ گیر

ساختہ پرداختہ دل باختہ
ابروان مثل دو تیغ آختہ

ساعد سیمین شان عیش نظر
سینۂ ماہی بموج اندر نگر

ملتی خاکستر او بی شرر
صبح او از شام او تاریکتر

ہر زمان اندر تلاش ساز و برگ
کار او فکر معاش و ترس مرگ

منعمان او بخیل و عیش دوست
غافل از مغزاند و اندر بند پوست

قوت فرمانروا معبود او
در زیان دین و ایمان سود او

از حد امروز خود بیرون نجست
روزگارش نقش یک فردا نبست

از نیاکان دفتری اندر بغل
الامان از گفتہ ہای بے عمل

دین او عہد وفا بستن بغیر
یعنی از خشت حرم تعمیر دیر

آہ قومی دل ز حق پرداختہ
مرد و مرگ خویش را نشناختہ

</Center>

Hikmat-e-Kaleemi

2018-06-06T09:46:50Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''حکمت کلیمی''' تا نبوت حکم حق جاری کند پشت پا بر حکم سلطان میزند در نگاہش قصر سلطان کہنہ دیر..."

<Center>
'''حکمت کلیمی'''

تا نبوت حکم حق جاری کند
پشت پا بر حکم سلطان میزند

در نگاہش قصر سلطان کہنہ دیر
غیرت او بر نتابد حکم غیر

پختہ سازد صحبتش ہر خام را
تازہ غوغائی دھد ایام را

درس او "اﷲ بس باقی ہوس"
تا نیفتد مرد حق در بند کس

از نم او آتش اندر شاخ تاک
در کف خاک از دم او جان پاک

معنی جبریل و قرآن است او
فطرة اﷲ را نگہبان است او

حکمتش برتر ز عقل ذوفنون
از ضمیرش امتی آید برون

حکمرانی بی نیاز از تخت و تاج
بی کلاہ و بی سپاہ و بی خراج

از نگاہش فرودین خیزد ز دی
درد ہر خم تلخ تر گردد ز می

اندر آہ صبحگاہ او حیات
تازہ از صبح نمودش کائنات

بحر و بر از زور طوفانش خراب
در نگاہ او پیام انقلاب

درس "لا خوف علیہم" می دہد
تا دلے در سینۂ آدم نہد

عزم و تسلیم و رضا آموزدش
در جہان مثل چراغ افروزدش

من نمیدانم چہ افسون می کند
روح را در تن دگرگون می کند

صحبت او ہر خزف را در کند
حکمت او ہر تہی را پر کند

بندۂ درماندہ را گوید کہ خیز
ہر کہن معبود را کن ریز ریز"

مرد حق افسون این دیر کہن
از دو حرف "ربی الاعلی" شکن

فقر خواہی از تہی دستی منال
عافیت در حال و نے در جاہ و مال

صدق و اخلاص و نیاز و سوز و درد
نے زر و سیم و قماش سرخ و زرد

بگذر از کاوس و کی اے زندہ مرد
طوف خود کن گرد ایوانی مگرد

از مقام خویش دور افتادہ ئی
کرگسی کم کن کہ شاہین زادہ ئی

مرغک اندر شاخسار بوستان
بر مراد خویش بندد آشیان

تو کہ داری فکرت گردون مسیر
خویش را از مرغکی کمتر مگیر

دیگر این نہ آسمان تعمیر کن
بر مراد خود جہان تعمیر کن

چون فنا اندر رضای حق شود
بندۂ مومن قضای حق شود

چار سوی با فضای نیلگون
از ضمیر پاک او آید برون

در رضای حق فنا شو چون سلف
گوہر خود را برون آر از صدف

در ظلام این جہان سنگ و خشت
چشم خود روشن کن از نور سرشت

تا نگیری از جلال حق نصیب
ہم نیابی از جمال حق نصیب

ابتدای عشق و مستی قاہری است
انتہای عشق و مستی دلبری است

مرد مومن از کمالات وجود
او وجود و غیر او ہر شی نمود

گر بگیرد سوز و تاب از لاالہ
جز بکام او نگردد مھر و مہ

</Center>

Bakhuwanda'ay Kitab

2018-06-06T09:43:46Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''بخوانندۂ کتاب''' سپاہ تازہ برانگیزم از ولایت عشق کہ در حرم خطری از بغاوت خرد است زمانہ ہیچ..."

<Center>
'''بخوانندۂ کتاب'''

سپاہ تازہ برانگیزم از ولایت عشق
کہ در حرم خطری از بغاوت خرد است

زمانہ ہیچ نداند حقیقت او را
جنون قباست کہ موزون بقامت خرد است

بہ آن مقام رسیدم چو در برش کردم
طواف بام و در من سعادت خرد است

گمان مبر کہ خرد را حساب و میزان نیست
نگاہ بندۂ مومن قیامت خرد است

</Center>

Pas Cheh Bayed Kard ai Aqwam-e-Sharq

2018-06-05T15:56:13Z

Armisha Shahid:

Khitab-By-Maher AlamTaab

2018-06-05T15:54:39Z

Armisha Shahid:

<center>
'''خطاب بہ مہر عالمتاب
'''

اے امیر خاور اے مہر منیر
می کنی ہر ذرہ را روشن ضمیر

از تو این سوز و سرور اندر وجود
از تو ہر پوشیدہ را ذوق نمود

می رود روشنتر از دست کلیم
زورق زرین تو در جوی سیم

پرتو تو ماہ را مہتاب داد
لعل را اندر دل سنگ آب داد

لالہ را سوز درون از فیض تست
در رگ او موج خون از فیض تست

نرگسان صد پردہ را بر می درد
تا نصیبی از شعاع تو برد

خوش بیا صبح مراد آوردہ ئی
ہر شجر را نخل سینا کردہ ئی

تو فروغ صبح و من پایان روز
در ضمیر من چراغی بر فروز

تیرہ خاکم را سراپا نور کن
در تجلی ہای خود مستور کن
تا بروز آرم شب افکار شرق
بر فروزم سینۂ احرار شرق

از نوائی پختہ سازم خام را
گردش دیگر دہم ایام را

فکر شرق آزاد گردد از فرنگ
از سرود من بگیرد آب و رنگ

زندگی از گرمی ذکر است و بس
حریت از عفت فکر است و بس

چون شود اندیشۂ قومی خراب
ناسرہ گردد بدستش سیم ناب

میرد اندر سینہ اش قلب سلیم
در نگاہ او کج آید مستقیم

بر کران از حرب و ضرب کائنات
چشم او اندر سکون بیند حیات

موج از دریاش کم گردد بلند
گوہر او چون خزف نا ارجمند

پس نخستین بایدش تطہیر فکر
بعد از آن آسان شود تعمیر فکر

</Center>

Khitab-By-Maher AlamTaab

2018-06-05T15:53:55Z

Armisha Shahid:

<center>
'''خطاب بہ مہر عالمتاب
'''
اے امیر خاور اے مہر منیر
می کنی ہر ذرہ را روشن ضمیر

از تو این سوز و سرور اندر وجود
از تو ہر پوشیدہ را ذوق نمود

می رود روشنتر از دست کلیم
زورق زرین تو در جوی سیم

پرتو تو ماہ را مہتاب داد
لعل را اندر دل سنگ آب داد

لالہ را سوز درون از فیض تست
در رگ او موج خون از فیض تست

نرگسان صد پردہ را بر می درد
تا نصیبی از شعاع تو برد

خوش بیا صبح مراد آوردہ ئی
ہر شجر را نخل سینا کردہ ئی

تو فروغ صبح و من پایان روز
در ضمیر من چراغی بر فروز

تیرہ خاکم را سراپا نور کن
در تجلی ہای خود مستور کن
تا بروز آرم شب افکار شرق
بر فروزم سینۂ احرار شرق

از نوائی پختہ سازم خام را
گردش دیگر دہم ایام را

فکر شرق آزاد گردد از فرنگ
از سرود من بگیرد آب و رنگ

زندگی از گرمی ذکر است و بس
حریت از عفت فکر است و بس

چون شود اندیشۂ قومی خراب
ناسرہ گردد بدستش سیم ناب

میرد اندر سینہ اش قلب سلیم
در نگاہ او کج آید مستقیم

بر کران از حرب و ضرب کائنات
چشم او اندر سکون بیند حیات

موج از دریاش کم گردد بلند
گوہر او چون خزف نا ارجمند

پس نخستین بایدش تطہیر فکر
بعد از آن آسان شود تعمیر فکر

</Center>

Khitab-By-Maher AlamTaab

2018-06-05T15:53:22Z

Armisha Shahid: Created page with "<center> خطاب بہ مہر عالمتاب اے امیر خاور اے مہر منیر می کنی ہر ذرہ را روشن ضمیر از تو این سوز و سرور..."

<center>
خطاب بہ مہر عالمتاب

اے امیر خاور اے مہر منیر
می کنی ہر ذرہ را روشن ضمیر

از تو این سوز و سرور اندر وجود
از تو ہر پوشیدہ را ذوق نمود

می رود روشنتر از دست کلیم
زورق زرین تو در جوی سیم

پرتو تو ماہ را مہتاب داد
لعل را اندر دل سنگ آب داد

لالہ را سوز درون از فیض تست
در رگ او موج خون از فیض تست

نرگسان صد پردہ را بر می درد
تا نصیبی از شعاع تو برد

خوش بیا صبح مراد آوردہ ئی
ہر شجر را نخل سینا کردہ ئی

تو فروغ صبح و من پایان روز
در ضمیر من چراغی بر فروز

تیرہ خاکم را سراپا نور کن
در تجلی ہای خود مستور کن
تا بروز آرم شب افکار شرق
بر فروزم سینۂ احرار شرق

از نوائی پختہ سازم خام را
گردش دیگر دہم ایام را

فکر شرق آزاد گردد از فرنگ
از سرود من بگیرد آب و رنگ

زندگی از گرمی ذکر است و بس
حریت از عفت فکر است و بس

چون شود اندیشۂ قومی خراب
ناسرہ گردد بدستش سیم ناب

میرد اندر سینہ اش قلب سلیم
در نگاہ او کج آید مستقیم

بر کران از حرب و ضرب کائنات
چشم او اندر سکون بیند حیات

موج از دریاش کم گردد بلند
گوہر او چون خزف نا ارجمند

پس نخستین بایدش تطہیر فکر
بعد از آن آسان شود تعمیر فکر

</Center>

Pas Cheh Bayed Kard ai Aqwam-e-Sharq

2018-06-05T15:48:52Z

Armisha Shahid:

Tamheed

2018-06-05T15:46:08Z

Armisha Shahid:

<center>
'''تمہید'''

پیر رومی مرشد روشن ضمیر
کاروان عشق و مستی را امیر

منزلش برتر ز ماہ و آفتاب
خیمہ را از کہکشان سازد طناب

نور قرآن در میان سینہ اش
جام جم شرمندہ از آئینہ اش

از نے آن نے نواز پاکزاد
باز شوری در نھاد من فتاد

گفت "جانہا محرم اسرار شد
خاور از خواب گران بیدار شد

جذبہ ہای تازہ او را دادہ اند
بندہای کہنہ را بگشادہ اند

جز تو اے دانای اسرار فرنگ
کس نکو ننشست در نار فرنگ

باش مانند خلیل اﷲ مست
ہر کہن بتخانہ را باید شکست

امتان را زندگی جذب درون
کم نظر این جذب را گوید جنون

ہیچ قومی زیر چرخ لاجورد
بی جنون ذوفنون کاری نکرد

مومن از عزم و توکل قاہر است
گر ندارد این دو جوہر کافر است

خیر را او باز میداند ز شر
از نگاہش عالمی زیر و زبر

کوہسار از ضربت او ریز ریز
در گریبانش ھزاران رستخیز

تا می از میخانۂ من خوردہ ئے
کہنگی را از تماشا بردہ ئے

در چمن زی مثل بو مستور و فاش
در میان رنگ پاک از رنگ باش

عصر تو از رمز جان آگاہ نیست
دین او جز حب غیر اﷲ نیست

فلسفی این رمز کم فہمیدہ است
فکر او بر آب و گل پیچیدہ است

دیدہ از قندیل دل روشن نکرد
پس ندید الا کبود و سرخ و زرد

اے خوش آن مردی کہ دل با کس نداد
بند غیر اﷲ را از پا گشاد

سر شیری را نفہمد گاو و میش
جز بہ شیران کم بگو اسرار خویش

با حریف سفلہ نتوان خورد می
گرچہ باشد پادشاہ روم و ری

یوسف ما را اگر گرگے برد
بہ کہ مردی ناکسی او را خرد

اہل دنیا بی تخیل بی قیاس
بوریا بافان اطلس ناشناس

اعجمی مردی چہ خوش شعری سرود
سوزد از تأثیر او جان در وجود

"نالۂ عاشق بگوش مردم دنیا
بانگ مسلمانی و دیار فرنگ است"

معنی دین و سیاست باز گوی
اہل حق را زین دو حکمت باز گوی

"غم خور و نان غم افزایان مخور
زانکہ عاقل غم خورد کودک شکر"
رومی

خرقہ خود بار است بر دوش فقیر
چون صبا جز بوی گل سامان مگیر

قلزمی با دشت و در پیہم ستیز
شبنمی خود را بہ گلبرگی بریز

سر حق بر مرد حق پوشیدہ نیست
روح مومن ہیچ میدانی کہ چیست؟

قطرۂ شبنم کہ از ذوق نمود
عقدۂ خود را بدست خود گشود

از خودی اندر ضمیر خود نشست
رخت خویش از خلوت افلاک بست

رخ سوی دریای بے پایان نکرد
خویشتن را در صدف پنہان نکرد

اندر آغوش سحر یکدم تپید
تا بکام غنچۂ نورس چکید"
</Center>

Tamheed

2018-06-05T15:45:28Z

Armisha Shahid: Created page with "<center> تمہید پیر رومی مرشد روشن ضمیر کاروان عشق و مستی را امیر منزلش برتر ز ماہ و آفتاب خیمہ را از..."

<center>
تمہید

پیر رومی مرشد روشن ضمیر
کاروان عشق و مستی را امیر

منزلش برتر ز ماہ و آفتاب
خیمہ را از کہکشان سازد طناب

نور قرآن در میان سینہ اش
جام جم شرمندہ از آئینہ اش

از نے آن نے نواز پاکزاد
باز شوری در نھاد من فتاد

گفت "جانہا محرم اسرار شد
خاور از خواب گران بیدار شد

جذبہ ہای تازہ او را دادہ اند
بندہای کہنہ را بگشادہ اند

جز تو اے دانای اسرار فرنگ
کس نکو ننشست در نار فرنگ

باش مانند خلیل اﷲ مست
ہر کہن بتخانہ را باید شکست

امتان را زندگی جذب درون
کم نظر این جذب را گوید جنون

ہیچ قومی زیر چرخ لاجورد
بی جنون ذوفنون کاری نکرد

مومن از عزم و توکل قاہر است
گر ندارد این دو جوہر کافر است

خیر را او باز میداند ز شر
از نگاہش عالمی زیر و زبر

کوہسار از ضربت او ریز ریز
در گریبانش ھزاران رستخیز

تا می از میخانۂ من خوردہ ئے
کہنگی را از تماشا بردہ ئے

در چمن زی مثل بو مستور و فاش
در میان رنگ پاک از رنگ باش

عصر تو از رمز جان آگاہ نیست
دین او جز حب غیر اﷲ نیست

فلسفی این رمز کم فہمیدہ است
فکر او بر آب و گل پیچیدہ است

دیدہ از قندیل دل روشن نکرد
پس ندید الا کبود و سرخ و زرد

اے خوش آن مردی کہ دل با کس نداد
بند غیر اﷲ را از پا گشاد

سر شیری را نفہمد گاو و میش
جز بہ شیران کم بگو اسرار خویش

با حریف سفلہ نتوان خورد می
گرچہ باشد پادشاہ روم و ری

یوسف ما را اگر گرگے برد
بہ کہ مردی ناکسی او را خرد

اہل دنیا بی تخیل بی قیاس
بوریا بافان اطلس ناشناس

اعجمی مردی چہ خوش شعری سرود
سوزد از تأثیر او جان در وجود

"نالۂ عاشق بگوش مردم دنیا
بانگ مسلمانی و دیار فرنگ است"

معنی دین و سیاست باز گوی
اہل حق را زین دو حکمت باز گوی

"غم خور و نان غم افزایان مخور
زانکہ عاقل غم خورد کودک شکر"
رومی

خرقہ خود بار است بر دوش فقیر
چون صبا جز بوی گل سامان مگیر

قلزمی با دشت و در پیہم ستیز
شبنمی خود را بہ گلبرگی بریز

سر حق بر مرد حق پوشیدہ نیست
روح مومن ہیچ میدانی کہ چیست؟

قطرۂ شبنم کہ از ذوق نمود
عقدۂ خود را بدست خود گشود

از خودی اندر ضمیر خود نشست
رخت خویش از خلوت افلاک بست

رخ سوی دریای بے پایان نکرد
خویشتن را در صدف پنہان نکرد

اندر آغوش سحر یکدم تپید
تا بکام غنچۂ نورس چکید"
</Center>

Pas Cheh Bayed Kard ai Aqwam-e-Sharq

2018-06-05T15:19:40Z

Armisha Shahid:

Pas Cheh Bayed Kard ai Aqwam-e-Sharq

2018-06-05T15:18:21Z

Armisha Shahid: Created page with "Pas Chih Bayad Kard ay Aqwam-i-Mashriq (or What should then be done O people of the East) was a philosophical poetry book of Allama Iqbal in Persian, a poet-philosopher of the..."

Pas Chih Bayad Kard ay Aqwam-i-Mashriq (or What should then be done O people of the East) was a philosophical poetry book of Allama Iqbal in Persian, a poet-philosopher of the Indian subcontinent. It was published in 1936.

Pas Chih Bayad Kard ay Aqwam-i-Mashariq includes the mathnavi Musafir. Iqbal's Rumi, the master, utters this glad tiding "East awakes from its slumbers" "Khwab-i ghaflat". Inspiring detailed commentary on voluntary poverty and free man, followed by an exposition of the mysteries of Islamic laws and sufic perceptions is given. He laments the dissention among the Indian as well as Muslim nations. Mathnavi Musafir, is an account of a journey to Afghanistan. In the Mathnavi the people of the Sob'ha Sarhat region, (Afghans) are counseled to learn the "secret of Islam" and to "build up the self" within themselves because they are a great righteous people.

Bal-i-Jibril

2018-06-04T09:50:10Z

Armisha Shahid: /* منظومات */

Bal-i-Jibril (Urdu: بال جبریل‎; or Gabriel's Wing; published in Urdu, 1935) was a philosophical poetry book of Allama Iqbal, the great South Asian poet-philosopher, and the national poet of Pakistan.

<div dir="rtl">

<div dir="rtl">
==حصہ اول==
* [[Meray_Nawaay_shouq_sy_shore_hareem_zaat_main|میری نوائے شوق سے شور حریم ذات میں]]
* [[Agar Kanj Roo Hain Anjum Asma'a Tera hy Ya Mera|اگر کج رو ہیں انجم، آسماں تیرا ہے یا میرا]]
* [[Gaisoye TaabDaar ko Aur bhi TaabDaar kar|گیسوئے تاب دار کو اور بھی تاب دار کر]]
* [[Asar Karay Na Karay Sun Tu ly Meri Faryaad|اثر کرے نہ کرے، سن تو لے مری فریاد]]
* [[Kya Ishq Aik Zindagi Mustaar ka|کیا عشق ایک زندگی مستعار کا]]
* [[Pareshan Ho Ky Meri Khaak Akhir Dil Na Bann Jaye|پریشاں ہوکے میری خاک آخر دل نہ بن جائے]]
* [[Digargoon Hai Jahan Taaroon ki Garzish Taiz hai Saqi|دگرگوں ہے جہاں، تاروں کی گردش تیز ہے ساقی]]
* [[La_Phir_Ek_Bar_Wohi_Bada_O_Jaam_Aiy_Saqi|لا پھر اک بار وہی بادہ و جام اے ساقی]]
* [[Mita_Diya_Mere_Saqi_Ny_Alam_e_Maan_o_Tu|مٹا دیا مرے ساقی نے عالم من و تو]]
* [[Mataa E Bebaha Hai Dard o Souz E Arzoo Mandii|متاع بے بہا ہے درد و سوز آرزو مندی]]
* [[Tujhy Yaad Kya Nahi Hai Mery Dil Ka woh Zamana|تجھے یاد کیا نہیں ہے مرے دل کا وہ زمانہ]]
* [[Zameer_E_Lala_Mai'ay_La'al_se_Huwa_Labraiz|ضمیر لالہ مے لعل سے ہوا لبریز]]
* [[Wohi_Meri_Kamm_Nasebi_Wohi_Teri_BaiNayazi|وہی میری کم نصیبی، وہی تیری بے نیازی]]
* [[Apni_Jolangah_Zair_E_Asamaan_Samjha_Tha_Mein|اپنی جولاں گاہ زیر آسماں سمجھا تھا میں]]
* [[Ek_Danish_Norani,_Ek_Danish_Burhani|اک دانش نورانی، اک دانش برہانی]]
* [[Ya Rabb Yeh Jahan E Guzraan Khoob Hain Lekin|یارب! یہ جہان گزراں خوب ہے لیکن]]

<div dir="rtl">

== حصہ دوم ==
* [[Sama_Sakta_Nahin_Pehnaay_Fitrat_Mein_Mera_Soda|سما سکتا نہیں پہنائے فطرت میں مرا سودا]]
* [[Ye_Kon_Ghazal_Khawan_Hai_Pur_Soz_o_Nishat_Angaiz|یہ کون غزل خواں ہے پرسوز و نشاط انگیز]]
* [[Wo Harf E Raaz ke Mujh Ko Sikha Gaya Hai Junoon|وہ حرف راز کہ مجھ کو سکھا گیا ہے جنوں]]
* [[Alam_E_Aab_O_Khak_O_Bad,Sir_E_Ayan_Hai_Tu_Ki_Main|عالم آب و خاک و باد! سر عیاں ہے تو کہ میں]]
* [[Tu Abhi Reh Guzar Mein Hai,Qaid E Maqam se Guzar|تو ابھی رہ گزر میں ہے، قید مقام سے گزر]]
* [[Amin E Raaz Hai Mardan E Hur ki Darvaishi|امین راز ہے مردان حر کی درویشی]]
* [[Phir_Charagh_E_Lala_se_Roshan_Huway_Koh_O_Daman|پھر چراغ لالہ سے روشن ہوئے کوہ و دمن]]
* [[Musalman_Ke_Lahoo_Main_Hai_Saleeqa_Dil_Nawazi_Ka|مسلماں کے لہو میں ہے سلیقہ دل نوازی کا]]
* [[Ishq_Sy_Paida_Nawa'ay_Zindagi_Mein_Zeer_o_Bam|عشق سے پیدا نوائے زندگی میں زیر و بم]]
* [[Dil Souz Se Khali Hai,Nigah Paak Nahin Hai|دل سوز سے خالی ہے، نگہ پاک نہیں ہے]]
* [[Hazaar Khofe Hoo Lekin Zuban Ho Dil ki Rafeeq|ہزار خوف ہو لیکن زباں ہو دل کی رفیق]]
* [[Puuch us Se Maqbul Hai fitrat ki Gavahi|پوچھ اس سے کہ مقبول ہے فطرت کی گواہی]]
* [[Ye_Hooriyan_E_Farangi,Dil_O_Nazar_Ka_Hijab|یہ حوریان فرنگی، دل و نظر کا حجاب]]
* [[Dil Baidar Farooqi,Dil Baidar Karari|دل بیدار فاروقی، دل بیدار کراری]]
* [[Khudi_Ki_Shokhi_O_Tundi_Mein_Kubr_O_Naaz_Nahin|خودی کی شوخی و تندی میں کبر و ناز نہیں]]
* [[Mir E Sipah Na Saza Lashkaryan Shakista saf|میر سپاہ ناسزا، لشکریاں شکستہ صف]]
* [[Zmastani Hawa Mein Garcha thi shamsheer ki Taizi|زمستانی ہوا میں گرچہ تھی شمشیر کی تیزی]]
* [[Yeh Dair E Kuhan kya hai Anbar E Khas o Khashaak|یہ دیر کہن کیا ہے، انبار خس و خاشاک]]
* [[Kamal E Tark Nahin Aab o Gil se Mehjori|کمال ترک نہیں آب و گل سے مہجوری]]
* [[Aqal Go Aastan Se Door Nahi|عقل گو آستاں سے دور نہیں]]
* [[Khudi_Wo_Baihar_Hai_Jiska_Koi_kinara_Nahi|خودی وہ بحر ہے جس کا کوئی کنارہ نہیں]]
* [[Yeh Payam Dy Gae Hai Mujhy Baad E Subha Gaahi|یہ پیام دے گئی ہے مجھے باد صبح گاہی]]
* [[Teri_Nigah_Firo_Maya,Hath_hy_kotah|تری نگاہ فرومایہ، ہاتھ ہے کوتاہ]]
* [[Khirad_ke_pass_Nazar_ky_Siwa_kuch_Aur_Nahi|خرد کے پاس خبر کے سوا کچھ اور نہیں]]
* [[Nigah-E-Faqar_Mein_Shan-E-Sikandari_kya_Hai|نگاہ فقر میں شان سکندری کیا ہے]]
* [[Na_Tu_Zamee_ky_liye_hy_Na_Asmaa_ky_Liye|نہ تو زمیں کے لیے ہے نہ آسماں کے لیے]]
* [[Tu_Ae_Aseer-E-Makan!La_Makan_sy_door_Nahi|تو اے اسیر مکاں! لامکاں سے دور نہیں]]
* [[Khirad_Ny_Mujhko_Ataa_ki_Nazar_Hakimana|خرد نے مجھ کو عطا کی نظر حکیمانہ]]
* [[Aflak_sy_ata_hy_Nalon_ka_Jawab_Akhir|افلاک سے آتا ہے نالوں کا جواب آخر]]
* [[Her_Shay_Musafir,Her_Cheez_Raahi|ہر شے مسافر، ہر چیز راہی]]
* [[Her_Cheez_hai_Mehew-E-khudNumai|ہر چیز ہے محو خود نمائی]]
* [[Ejaaz Hai kisi ka ya Gardish-E-Zamana|اعجاز ہے کسی کا یا گردش زمانہ]]!
* [[Khird_Mandoon_se_kya_pochun_ke_meri_Ibtada_kya_hai|خردمندوں سے کیا پوچھوں کہ میری ابتدا کیا ہے]]
* [[Jab Ishq Sikhata Hai Adab-E-Khud Agaahi|جب عشق سکھاتا ہے آداب خود آگاہی]]
* [[Mujhe_Aah-O-Faghan-E-Neem_shab_ka_phir_Peyam_Aya|مجھے آہ و فغان نیم شب کا پھر پیام آیا]]
* [[Na ho Tughyan-E-Mushtaqi To Main Rahta Nahi Baqi|نہ ہو طغیان مشتاقی تو میں رہتا نہیں باقی]]
* [[Fitrat_Ko_Khird_Ke_Ru-Ba-Ru_kar|فطرت کو خرد کے روبرو کر]]
* [[Ye Peeran-E-Kalisa-O-Haram Ae waye Majboori|یہ پیران کلیسا و حرم، اے وائے مجبوری]]
* [[Taza phir Danish-E-Hazir Ne kiye Sehr-E-Qadim|تازہ پھر دانش حاضر نے کیا سحر قدیم]]
* [[Sitaroon se Agay Jahan Aur Bhi Hain|ستاروں سے آگے جہاں اور بھی ہیں]]
* [[Dhondh_Raha_Hai_Farang_Aysh-E-Jahan_ka_Dawam|ڈھونڈ رہا ہے فرنگ عیش جہاں کا دوام]]
* [[Khudi_Ho_ilm_se_muhkam_to_Ghairat-E-Jibreel|خودی ہو علم سے محکم تو غیرت جبریل]]
* [[Maktabon_mein_kahin_Raanai-E-Afkar bhi_hai?|مکتبوں میں کہیں رعنائی افکار بھی ہے؟]]
* [[Hadsa_woh_jo_abhi_Parda-E-Aflak_Mein_Hai|حادثہ وہ جو ابھی پردہ افلاک میں ہے]]
* [[Raha_Na_Halqa-E-Sufi_mein_Soz-E-Mushtaqi|رہا نہ حلقہ صوفی میں سوز مشتاقی]]
* [[Hoa Na zore sy us ke koi gir-e-ban chaak|ہوا نہ زور سے اس کے کوئی گریباں چاک]]
* [[Youn_Hath_nahi_aata_woh_Gohar-e-Yak_dana|یوں ہاتھ نہیں آتا وہ گوہر یک دانہ]]
* [[Na Takht-o-Taaj Mein Ne Lashkar-o-Sipah Mein Hai|نہ تخت و تاج میں، نے لشکر و سپاہ میں ہے]]
* [[Fitrat_Ne_Na_Bakhsha_Mujhe_Andesha'ay_Chalak|فطرت نے نہ بخشا مجھے اندیشہ چالاک]]
* [[Karain Ge Ahl-e-Nazar Taza Bastiyan Abad|کریں گے اہل نظر تازہ بستیاں آباد]]
* [[Ki Haq Se Farishton Ne Iqbal Ki Ghamazi|کی حق سے فرشتوں نے اقبال کی غمازی]]
* [[Ne Muhrah Baqi, Ne Muhrah Bazi|نے مہرہ باقی، نے مہرہ بازی]]
* [[Garam-e-Faghan Hai Jaras, Uth Ke Gya Qafla|گرم فغاں ہے جرس، اٹھ کہ گیا قافلہ]]
* [[Meri Nawa Se Huay Zinda Arif-o-Aami|مری نوا سے ہوئے زندہ عارف و عامی]]
* [[Har Ek Maqam Se Agay Guzar Gya Mah-e-Nau|ہر اک مقام سے آگے گزر گیا مہ نو]]
* [[Kho Na Ja Iss Sehar-o-Sham Mein Ae Sahib-e-Hosh !|کھو نہ جا اس سحروشام میں اے صاحب ہوش!]]
* [[Tha Jahan Madrasa-e-Sheri-o-Shahanshahi|تھا جہاں مدرسہ شیری و شاہنشاہی]]
* [[Hai_yaad_mujhe_nukta-e-salman-e-KHush-ahang|ہے یاد مجھے نکتہ سلمان خوش آہنگ]]
* [[Faqar_Ke_Hain_Maujazat_Taj-o-Sareer-o-Sipah|فقر کے ہیں معجزات تاج و سریر و سپاہ]]
* [[Kamal-E-Josh-E-Janoon_Mein_Raha_Mai_Garm-E-Tawaf|کمال جوش جنوں میں رہا میں گرم طواف]]
* [[Shaur-o-Hosh-o-Khirad Ka Mu'amla Hai Ajeeb|شعور و ہوش و خرد کا معاملہ ہے عجیب]]
* [[Andaaz e Bayan Garcha Bohat Shokh Nahin Hai|انداز بیاں گرچہ بہت شوخ نہیں ہے]]
</div>

<div dir="rtl">
<div dir="rtl">
== رباعیات ==
* [[Rah-O-Rasm-E-Haram Na Meharmana|رہ و رسم حرم نا محرمانہ]]
* [[Zulaam-e-Behar Mein Kho Kar Sanbhal Ja|ظلام بحر میں کھو کر سنبھل جا]]
* [[Makani Hun Ke Azad-e-Makan Hun|مکانی ہوں کہ آزاد مکاں ہوں]]
* [[Khudi Ki Khalwaton Mein Gum Raha Main|خودی کی خلوتوں میں گم رہا میں]]
* [[Preshan Karobar-e-Aashanai|پریشاں کاروبار آشنائی]]
* [[Yaqeen, Misel-e-Khalil Aatish Nasheeni|یقیں، مثل خلیل آتش نشینی]]
* [[Arab Ke Soz Mein Saaz-e-Ajam Hai|عرب کے سوز میں ساز عجم ہے]]
* [[Koi Daikhy Tu Meeri Ny Nawazi|کوئی دیکھے تو میری نے نوازی]]
* [[Har_Ek_Zarre_Mein_Hai_Shaid_Makeen_Dil|ہر اک ذرے میں ہے شاید مکیں دل]]
* [[Tera_Andesha_Aflaki_Nahin_Hai|ترا اندیشہ افلاکی نہیں ہے]]
* [[Na_Momin_Hai_Na_Momin_Ki_Ameeri|نہ مومن ہے نہ مومن کی امیری]]

* [[Khudi_Ki_Jalwaton_Mein_Mustafai|خودی کی جلوتوں میں مصطفائی]]
* [[Nigah_Uljhi_Huwi_Hai_Rang-o-Boo_Mein|نگہ الجھی ہوئی ہے رنگ و بو میں]]
* [[Jamal-e-ishq-o-masti_nai-nawazi|جمال عشق و مستی نے نوازی]]
* [[Vo_Mera_Ronaq-e-Mehfil_Kahan_Hai|وہ میرا رونق محفل کہاں ہے]]
* [[Sawar-e-Naqa-o-Mohmil_Nahin_Main|سوار ناقہ و محمل نہیں میں]]
* [[Tere_Seene_Mein_Dam_Hai,_Dil_Nahin_Hai|ترے سینے میں دم ہے، دل نہیں ہے]]
* [[Tera_Johar_Hai_Noori,_Pak_Hai_Tu.|ترا جوہر ہے نوری، پاک ہے تو]]
* [[Mohabbat_Ka_Junoon_Baqi_Nahin_Hai|محبت کا جنوں باقی نہیں ہے]]
* [[Khudi_Ke_Zor_Se_Dunya_Pe_Cha_Ja|خودی کے زور سے دنیا پہ چھا جا]]
* [[Chaman_Mein_Rakht-e-Gul_Se_Tar_Hai|چمن میں رخت گل شبنم سے تر ہے]]
* [[Khirad_Se_Rahru_Roshan_Basar_Hai|خرد سے راہرو روشن بصر ہے]]
*[[Jawanon Ko Meri Aah-e-Sehar De|جوانوں کو مری آہ سحر دے]]
* [[Teri Dunya Jahan-e-Murgh-o-Mahi|تری دنیا جہان مرغ و ماہی]]
* [[Karam_Tera_Ke_Be-Jauhar_Nahin_Main|کرم تیرا کہ بے جوہر نہیں میں]]
* [[Wohi_Asal-e-Makan-o-La_Makan_Hai|وہی اصل مکان و لامکاں ہے]]
* [[Kabhi_Awara-o-Be-Khanama_Ishq|کبھی آوارہ و بے خانماں عشق]]
* [[Kabhi_Tanhai-e-Koh-o-Daman_Ishq|کبھی تنہائی کوہ و دمن عشق]]
* [[Atta_Islaf_Ka_Jazb-e-Daroon_Kar|عطا اسلاف کا جذب دروں کر]]
* [[Ye_Nukta_Main_Ne_Sikha_Bu-Al-Hassan_Se|یہ نکتہ میں نے سیکھا بوالحسن سے]]
* [[Khirad_Waqif_Nahin_Hai_Naik-o-Bad_Se|خرد واقف نہیں ہے نیک و بد سے]]
* [[Khudai_Ehtamam-e-Khushk-o-Tar_Hai|خدائی اہتمام خشک و تر ہے]]
* [[Yehi_Adam_Hai_Sultan_Behar-e-Bar_Ka|یہی آدم ہے سلطاں بحر و بر کا]]
* [[Dam-e-Arif_Naseem-e-Subahdam_Hai|دم عارف نسیم صبح دم ہے]]
* [[Ragon_Mein_Woh_Lahoo_Baqi_Nahin_Hai|رگوں میں وہ لہو باقی نہیں ہے]]
* [[Khule_Jate_Hain_Asrar-e-_Nihani|کھلے جاتے ہیں اسرار نہانی]]
*[[Zamane Ki Ye Gardish Javidana Haqiqat|زمانے کی یہ گردش جاودانہ]]
* [[Hakeemi, Na-Musalmani Khudi Ki|حکیمی، نامسلمانی خودی کی]]
* [[Tera Tan Rooh Se Na-Ashna Hai|ترا تن روح سے ناآشنا ہے]]
* [[Qataa|قطعہ]]
</Div>
<div dir="rtl">
<div dir="rtl">
===== '''منظومات''' =====
* [[Dua (Masjid-e-Qurtuba Mein Likhi Gyi)|دعا]]
* [[Masjid-e-Qurtaba |مسجد قرطبہ]]
* [[Qaid Khane Mein Ma'utmid Ki Faryad|قید خانے میں معتمد کی فریاد]]
* [[Abdur Rehman Awal Ka Boya Huwa Khajoor Ka Pehla Darakht Sarzameen-e-Andlus|عبدالرحمن اول کا بویا ہوا کھجور کا پہلا درخت سرزمین اندلس]]
* [[Haspania |ہسپانیہ]]
* [[Tariq Ki Dua |طارق کی دعا]]
* [[Lenin Khuda Ke Hazoor |لينن خدا کے حضور]]
* [[Farishton Ka Geet |فرشتوں کاگیت]]
* [[Zauq-o-Shauq|ذوق و شوق]]
* [[Parwana Aur Jugnoo|پروانہ اور جگنو]]
* [[Javed Ke Naam|جاوید کے نام]]
* [[Gadai|گدائی]]
* [[Mullah Aur Bahisht|ملااور بہشت]]
* [[Deen-o-Siasat|دین وسیاست]]
* [[Al-Ardullah|الارض للہ]]
* [[Ek Nojawan ke Naam|ایک نوجوان کے نام]]
*[[Naseehat|نصیحت]]
*[[Lala-E-Sahraa|لالہ صحرا]]
*[[Saaqi Nama|ساقی نامہ]]
*[[Zamana|زمانہ]]
*[[Faarishty Adam Ko Janaat Se Rukhsat Karty hain|فرشتے آدم کو جنت سے رخصت کرتے ہیں]]
*[[Rooh-E-Arzii Adam ka istaqbal karti hai|روح ارضی آدم کا استقبال کرتی ہے]]
*[[Peer-O-Mureed|پیرو مرید]]
*[[Jibril-O-Iblees|جبریل وابلیس]]
*[[Azan|اذان]]
*[[Muhabat|محبت]]
*[[Sitaray Ka Paigaam|ستارے کاپیغام]]
*[[Javaid ke Naam|جاوید کے نام]]
*[[Phalsopha-O-Mazhab|فلسفہ ومذہب]]
*[[Europe Se Ek Khat|یورپ سے ایک خط]]
*[[Napolean Ke Mazar Par|نپولین کے مزار پر]]
*[[Mussolini|مسولینی]]
*[[Sawal|سوال]]
*[[Punjab Ke Dehqan Se|پنچاب کے دہقان سے]]
*[[Nadir Shah Afghan|نادر شاہ افغان]]
*[[Khushal Khan Ki Wasiyat|خوشحال خاں کی وصیت]]
*[[Tatari Ka Khawab|تاتاری کا خواب]]
*[[Haal-o-Maqam|حال ومقام]]
*[[Abbu-Al-Allama'ari|ابوالعلامعری]]
*[[Cinema|سنیما]]
*[[Punjab Ke Peer Zadun Se|پنچاب کے پیرزادوں سے]]
*[[Sayasat|سیاست]]
*[[Fakar|فقر]]
*[[Khudii|خودی]]
*[[Judaii|جدائی]]
*[[Haanqaah|خانقاہ]]
*[[Iblees Ki Arzdasht|ابلیس کی عرضداشت]]
*[[Lahoo|لہو]]
*[[Parwaz|پرواز]]
*[[Sheikh-E-Maqtab Se|شیخ مکتب سے]]
*[[Philosophy|فلسفی]]
*[[Shaheen|شاہیں]]
*[[Baghi Mureed|باغی مرید]]
*[[Haroon Ki Akhari Nasihat|ہارون کی آخری نصیحت]]
*[[Mahir-e-Nafsiyat Se|ماہر نفسیات سے]]
*[[Yourap|یورپ]]
*[[Azadi-e-Afkar|آزادی افکار]]
*[[Sher Aur Khachar|شیر اور خچر]]
*[[Chionti Aur Auqab|چیونٹی اور عقاب]]
*[[Fitrat Meri Manind-e -Nasim-e-Sehri Hai|فطرت مری مانند نسیم سحری ہے]]
*[[Qaataa|قطعہ]]
</div>

Qaataa

2018-06-04T09:32:29Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''قطعہ''' کل اپنے مریدوں سے کہا پیر مغاں نے قیمت میں یہ معنی ہے درناب سے دہ چند زہراب ہے اس ق..."

<Center>
'''قطعہ'''

کل اپنے مریدوں سے کہا پیر مغاں نے
قیمت میں یہ معنی ہے درناب سے دہ چند

زہراب ہے اس قوم کے حق میں مےء افرنگ
جس قوم کے بچے نہیں خوددار و ہنرمند

</Center>

Fitrat Meri Manind-e -Nasim-e-Sehri Hai

2018-06-04T09:28:21Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''فطرت مری مانند نسیم سحری ہے''' فطرت مری مانند نسیم سحری ہے رفتار ہے میری کبھی آہستہ، کبھی ت..."

<Center>
'''فطرت مری مانند نسیم سحری ہے'''

فطرت مری مانند نسیم سحری ہے
رفتار ہے میری کبھی آہستہ، کبھی تیز

پہناتا ہوں اطلس کی قبا لالہ و گل کو
کرتا ہوں سر خار کو سوزن کی طرح تیز

</Center>

Chionti Aur Auqab

2018-06-04T09:26:18Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''چیونٹی اور عقاب''' چیونٹی میں پائمال و خوار و پریشان و دردمند تیرا مقام کیوں ہے ستاروں سے..."

<Center>
'''چیونٹی اور عقاب'''

چیونٹی

میں پائمال و خوار و پریشان و دردمند
تیرا مقام کیوں ہے ستاروں سے بھی بلند؟

عقاب

تو رزق اپنا ڈھونڈتی ہے خاک راہ میں
میں نہ سپہر کو نہیں لاتا نگاہ میں

</Center>

Sher Aur Khachar

2018-06-04T09:24:23Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''شیر اور خچر''' شیر ساکنان دشت و صحرا میں ہے تو سب سے الگ کون ہیں تیرے اب و جد، کس قبیلے سے ہے..."

<Center>
'''شیر اور خچر'''

شیر

ساکنان دشت و صحرا میں ہے تو سب سے الگ
کون ہیں تیرے اب و جد، کس قبیلے سے ہے تو؟

خچر

میرے ماموں کو نہیں پہچانتے شاید حضور
وہ صبا رفتار، شاہی اصطبل کی آبرو

</Center>

Azadi-e-Afkar

2018-06-04T09:22:32Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''آزادی افکار''' جو دونی فطرت سے نہیں لائق پرواز اس مرغک بیچارہ کا انجام ہے افتاد ہر سینہ نش..."

<Center>
'''آزادی افکار'''

جو دونی فطرت سے نہیں لائق پرواز
اس مرغک بیچارہ کا انجام ہے افتاد

ہر سینہ نشیمن نہیں جبریل امیں کا
ہر فکر نہیں طائر فردوس کا صےاد

اس قوم میں ہے شوخی اندیشہ خطرناک
جس قوم کے افراد ہوں ہر بند سے آزاد

گو فکر خدا داد سے روشن ہے زمانہ
آزادی افکار ہے ابلیس کی ایجاد

</Center>

Yourap

2018-06-04T09:20:38Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''یورپ''' تاک میں بیٹھے ہیں مدت سے یہودی سودخوار جن کی روباہی کے آگے ہیچ ہے زور پلنگ خود بخود..."

<Center>
'''یورپ'''

تاک میں بیٹھے ہیں مدت سے یہودی سودخوار
جن کی روباہی کے آگے ہیچ ہے زور پلنگ

خود بخود گرنے کو ہے پکے ہوئے پھل کی طرح
دیکھیے پڑتا ہے آخر کس کی جھولی میں فرنگ
(ماخوذاز نطشہ)

</Center>

Bal-i-Jibril

2018-06-04T09:18:49Z

Armisha Shahid: /* منظومات */

Bal-i-Jibril (Urdu: بال جبریل‎; or Gabriel's Wing; published in Urdu, 1935) was a philosophical poetry book of Allama Iqbal, the great South Asian poet-philosopher, and the national poet of Pakistan.

<div dir="rtl">

<div dir="rtl">
==حصہ اول==
* [[Meray_Nawaay_shouq_sy_shore_hareem_zaat_main|میری نوائے شوق سے شور حریم ذات میں]]
* [[Agar Kanj Roo Hain Anjum Asma'a Tera hy Ya Mera|اگر کج رو ہیں انجم، آسماں تیرا ہے یا میرا]]
* [[Gaisoye TaabDaar ko Aur bhi TaabDaar kar|گیسوئے تاب دار کو اور بھی تاب دار کر]]
* [[Asar Karay Na Karay Sun Tu ly Meri Faryaad|اثر کرے نہ کرے، سن تو لے مری فریاد]]
* [[Kya Ishq Aik Zindagi Mustaar ka|کیا عشق ایک زندگی مستعار کا]]
* [[Pareshan Ho Ky Meri Khaak Akhir Dil Na Bann Jaye|پریشاں ہوکے میری خاک آخر دل نہ بن جائے]]
* [[Digargoon Hai Jahan Taaroon ki Garzish Taiz hai Saqi|دگرگوں ہے جہاں، تاروں کی گردش تیز ہے ساقی]]
* [[La_Phir_Ek_Bar_Wohi_Bada_O_Jaam_Aiy_Saqi|لا پھر اک بار وہی بادہ و جام اے ساقی]]
* [[Mita_Diya_Mere_Saqi_Ny_Alam_e_Maan_o_Tu|مٹا دیا مرے ساقی نے عالم من و تو]]
* [[Mataa E Bebaha Hai Dard o Souz E Arzoo Mandii|متاع بے بہا ہے درد و سوز آرزو مندی]]
* [[Tujhy Yaad Kya Nahi Hai Mery Dil Ka woh Zamana|تجھے یاد کیا نہیں ہے مرے دل کا وہ زمانہ]]
* [[Zameer_E_Lala_Mai'ay_La'al_se_Huwa_Labraiz|ضمیر لالہ مے لعل سے ہوا لبریز]]
* [[Wohi_Meri_Kamm_Nasebi_Wohi_Teri_BaiNayazi|وہی میری کم نصیبی، وہی تیری بے نیازی]]
* [[Apni_Jolangah_Zair_E_Asamaan_Samjha_Tha_Mein|اپنی جولاں گاہ زیر آسماں سمجھا تھا میں]]
* [[Ek_Danish_Norani,_Ek_Danish_Burhani|اک دانش نورانی، اک دانش برہانی]]
* [[Ya Rabb Yeh Jahan E Guzraan Khoob Hain Lekin|یارب! یہ جہان گزراں خوب ہے لیکن]]

<div dir="rtl">

== حصہ دوم ==
* [[Sama_Sakta_Nahin_Pehnaay_Fitrat_Mein_Mera_Soda|سما سکتا نہیں پہنائے فطرت میں مرا سودا]]
* [[Ye_Kon_Ghazal_Khawan_Hai_Pur_Soz_o_Nishat_Angaiz|یہ کون غزل خواں ہے پرسوز و نشاط انگیز]]
* [[Wo Harf E Raaz ke Mujh Ko Sikha Gaya Hai Junoon|وہ حرف راز کہ مجھ کو سکھا گیا ہے جنوں]]
* [[Alam_E_Aab_O_Khak_O_Bad,Sir_E_Ayan_Hai_Tu_Ki_Main|عالم آب و خاک و باد! سر عیاں ہے تو کہ میں]]
* [[Tu Abhi Reh Guzar Mein Hai,Qaid E Maqam se Guzar|تو ابھی رہ گزر میں ہے، قید مقام سے گزر]]
* [[Amin E Raaz Hai Mardan E Hur ki Darvaishi|امین راز ہے مردان حر کی درویشی]]
* [[Phir_Charagh_E_Lala_se_Roshan_Huway_Koh_O_Daman|پھر چراغ لالہ سے روشن ہوئے کوہ و دمن]]
* [[Musalman_Ke_Lahoo_Main_Hai_Saleeqa_Dil_Nawazi_Ka|مسلماں کے لہو میں ہے سلیقہ دل نوازی کا]]
* [[Ishq_Sy_Paida_Nawa'ay_Zindagi_Mein_Zeer_o_Bam|عشق سے پیدا نوائے زندگی میں زیر و بم]]
* [[Dil Souz Se Khali Hai,Nigah Paak Nahin Hai|دل سوز سے خالی ہے، نگہ پاک نہیں ہے]]
* [[Hazaar Khofe Hoo Lekin Zuban Ho Dil ki Rafeeq|ہزار خوف ہو لیکن زباں ہو دل کی رفیق]]
* [[Puuch us Se Maqbul Hai fitrat ki Gavahi|پوچھ اس سے کہ مقبول ہے فطرت کی گواہی]]
* [[Ye_Hooriyan_E_Farangi,Dil_O_Nazar_Ka_Hijab|یہ حوریان فرنگی، دل و نظر کا حجاب]]
* [[Dil Baidar Farooqi,Dil Baidar Karari|دل بیدار فاروقی، دل بیدار کراری]]
* [[Khudi_Ki_Shokhi_O_Tundi_Mein_Kubr_O_Naaz_Nahin|خودی کی شوخی و تندی میں کبر و ناز نہیں]]
* [[Mir E Sipah Na Saza Lashkaryan Shakista saf|میر سپاہ ناسزا، لشکریاں شکستہ صف]]
* [[Zmastani Hawa Mein Garcha thi shamsheer ki Taizi|زمستانی ہوا میں گرچہ تھی شمشیر کی تیزی]]
* [[Yeh Dair E Kuhan kya hai Anbar E Khas o Khashaak|یہ دیر کہن کیا ہے، انبار خس و خاشاک]]
* [[Kamal E Tark Nahin Aab o Gil se Mehjori|کمال ترک نہیں آب و گل سے مہجوری]]
* [[Aqal Go Aastan Se Door Nahi|عقل گو آستاں سے دور نہیں]]
* [[Khudi_Wo_Baihar_Hai_Jiska_Koi_kinara_Nahi|خودی وہ بحر ہے جس کا کوئی کنارہ نہیں]]
* [[Yeh Payam Dy Gae Hai Mujhy Baad E Subha Gaahi|یہ پیام دے گئی ہے مجھے باد صبح گاہی]]
* [[Teri_Nigah_Firo_Maya,Hath_hy_kotah|تری نگاہ فرومایہ، ہاتھ ہے کوتاہ]]
* [[Khirad_ke_pass_Nazar_ky_Siwa_kuch_Aur_Nahi|خرد کے پاس خبر کے سوا کچھ اور نہیں]]
* [[Nigah-E-Faqar_Mein_Shan-E-Sikandari_kya_Hai|نگاہ فقر میں شان سکندری کیا ہے]]
* [[Na_Tu_Zamee_ky_liye_hy_Na_Asmaa_ky_Liye|نہ تو زمیں کے لیے ہے نہ آسماں کے لیے]]
* [[Tu_Ae_Aseer-E-Makan!La_Makan_sy_door_Nahi|تو اے اسیر مکاں! لامکاں سے دور نہیں]]
* [[Khirad_Ny_Mujhko_Ataa_ki_Nazar_Hakimana|خرد نے مجھ کو عطا کی نظر حکیمانہ]]
* [[Aflak_sy_ata_hy_Nalon_ka_Jawab_Akhir|افلاک سے آتا ہے نالوں کا جواب آخر]]
* [[Her_Shay_Musafir,Her_Cheez_Raahi|ہر شے مسافر، ہر چیز راہی]]
* [[Her_Cheez_hai_Mehew-E-khudNumai|ہر چیز ہے محو خود نمائی]]
* [[Ejaaz Hai kisi ka ya Gardish-E-Zamana|اعجاز ہے کسی کا یا گردش زمانہ]]!
* [[Khird_Mandoon_se_kya_pochun_ke_meri_Ibtada_kya_hai|خردمندوں سے کیا پوچھوں کہ میری ابتدا کیا ہے]]
* [[Jab Ishq Sikhata Hai Adab-E-Khud Agaahi|جب عشق سکھاتا ہے آداب خود آگاہی]]
* [[Mujhe_Aah-O-Faghan-E-Neem_shab_ka_phir_Peyam_Aya|مجھے آہ و فغان نیم شب کا پھر پیام آیا]]
* [[Na ho Tughyan-E-Mushtaqi To Main Rahta Nahi Baqi|نہ ہو طغیان مشتاقی تو میں رہتا نہیں باقی]]
* [[Fitrat_Ko_Khird_Ke_Ru-Ba-Ru_kar|فطرت کو خرد کے روبرو کر]]
* [[Ye Peeran-E-Kalisa-O-Haram Ae waye Majboori|یہ پیران کلیسا و حرم، اے وائے مجبوری]]
* [[Taza phir Danish-E-Hazir Ne kiye Sehr-E-Qadim|تازہ پھر دانش حاضر نے کیا سحر قدیم]]
* [[Sitaroon se Agay Jahan Aur Bhi Hain|ستاروں سے آگے جہاں اور بھی ہیں]]
* [[Dhondh_Raha_Hai_Farang_Aysh-E-Jahan_ka_Dawam|ڈھونڈ رہا ہے فرنگ عیش جہاں کا دوام]]
* [[Khudi_Ho_ilm_se_muhkam_to_Ghairat-E-Jibreel|خودی ہو علم سے محکم تو غیرت جبریل]]
* [[Maktabon_mein_kahin_Raanai-E-Afkar bhi_hai?|مکتبوں میں کہیں رعنائی افکار بھی ہے؟]]
* [[Hadsa_woh_jo_abhi_Parda-E-Aflak_Mein_Hai|حادثہ وہ جو ابھی پردہ افلاک میں ہے]]
* [[Raha_Na_Halqa-E-Sufi_mein_Soz-E-Mushtaqi|رہا نہ حلقہ صوفی میں سوز مشتاقی]]
* [[Hoa Na zore sy us ke koi gir-e-ban chaak|ہوا نہ زور سے اس کے کوئی گریباں چاک]]
* [[Youn_Hath_nahi_aata_woh_Gohar-e-Yak_dana|یوں ہاتھ نہیں آتا وہ گوہر یک دانہ]]
* [[Na Takht-o-Taaj Mein Ne Lashkar-o-Sipah Mein Hai|نہ تخت و تاج میں، نے لشکر و سپاہ میں ہے]]
* [[Fitrat_Ne_Na_Bakhsha_Mujhe_Andesha'ay_Chalak|فطرت نے نہ بخشا مجھے اندیشہ چالاک]]
* [[Karain Ge Ahl-e-Nazar Taza Bastiyan Abad|کریں گے اہل نظر تازہ بستیاں آباد]]
* [[Ki Haq Se Farishton Ne Iqbal Ki Ghamazi|کی حق سے فرشتوں نے اقبال کی غمازی]]
* [[Ne Muhrah Baqi, Ne Muhrah Bazi|نے مہرہ باقی، نے مہرہ بازی]]
* [[Garam-e-Faghan Hai Jaras, Uth Ke Gya Qafla|گرم فغاں ہے جرس، اٹھ کہ گیا قافلہ]]
* [[Meri Nawa Se Huay Zinda Arif-o-Aami|مری نوا سے ہوئے زندہ عارف و عامی]]
* [[Har Ek Maqam Se Agay Guzar Gya Mah-e-Nau|ہر اک مقام سے آگے گزر گیا مہ نو]]
* [[Kho Na Ja Iss Sehar-o-Sham Mein Ae Sahib-e-Hosh !|کھو نہ جا اس سحروشام میں اے صاحب ہوش!]]
* [[Tha Jahan Madrasa-e-Sheri-o-Shahanshahi|تھا جہاں مدرسہ شیری و شاہنشاہی]]
* [[Hai_yaad_mujhe_nukta-e-salman-e-KHush-ahang|ہے یاد مجھے نکتہ سلمان خوش آہنگ]]
* [[Faqar_Ke_Hain_Maujazat_Taj-o-Sareer-o-Sipah|فقر کے ہیں معجزات تاج و سریر و سپاہ]]
* [[Kamal-E-Josh-E-Janoon_Mein_Raha_Mai_Garm-E-Tawaf|کمال جوش جنوں میں رہا میں گرم طواف]]
* [[Shaur-o-Hosh-o-Khirad Ka Mu'amla Hai Ajeeb|شعور و ہوش و خرد کا معاملہ ہے عجیب]]
* [[Andaaz e Bayan Garcha Bohat Shokh Nahin Hai|انداز بیاں گرچہ بہت شوخ نہیں ہے]]
</div>

<div dir="rtl">
<div dir="rtl">
== رباعیات ==
* [[Rah-O-Rasm-E-Haram Na Meharmana|رہ و رسم حرم نا محرمانہ]]
* [[Zulaam-e-Behar Mein Kho Kar Sanbhal Ja|ظلام بحر میں کھو کر سنبھل جا]]
* [[Makani Hun Ke Azad-e-Makan Hun|مکانی ہوں کہ آزاد مکاں ہوں]]
* [[Khudi Ki Khalwaton Mein Gum Raha Main|خودی کی خلوتوں میں گم رہا میں]]
* [[Preshan Karobar-e-Aashanai|پریشاں کاروبار آشنائی]]
* [[Yaqeen, Misel-e-Khalil Aatish Nasheeni|یقیں، مثل خلیل آتش نشینی]]
* [[Arab Ke Soz Mein Saaz-e-Ajam Hai|عرب کے سوز میں ساز عجم ہے]]
* [[Koi Daikhy Tu Meeri Ny Nawazi|کوئی دیکھے تو میری نے نوازی]]
* [[Har_Ek_Zarre_Mein_Hai_Shaid_Makeen_Dil|ہر اک ذرے میں ہے شاید مکیں دل]]
* [[Tera_Andesha_Aflaki_Nahin_Hai|ترا اندیشہ افلاکی نہیں ہے]]
* [[Na_Momin_Hai_Na_Momin_Ki_Ameeri|نہ مومن ہے نہ مومن کی امیری]]

* [[Khudi_Ki_Jalwaton_Mein_Mustafai|خودی کی جلوتوں میں مصطفائی]]
* [[Nigah_Uljhi_Huwi_Hai_Rang-o-Boo_Mein|نگہ الجھی ہوئی ہے رنگ و بو میں]]
* [[Jamal-e-ishq-o-masti_nai-nawazi|جمال عشق و مستی نے نوازی]]
* [[Vo_Mera_Ronaq-e-Mehfil_Kahan_Hai|وہ میرا رونق محفل کہاں ہے]]
* [[Sawar-e-Naqa-o-Mohmil_Nahin_Main|سوار ناقہ و محمل نہیں میں]]
* [[Tere_Seene_Mein_Dam_Hai,_Dil_Nahin_Hai|ترے سینے میں دم ہے، دل نہیں ہے]]
* [[Tera_Johar_Hai_Noori,_Pak_Hai_Tu.|ترا جوہر ہے نوری، پاک ہے تو]]
* [[Mohabbat_Ka_Junoon_Baqi_Nahin_Hai|محبت کا جنوں باقی نہیں ہے]]
* [[Khudi_Ke_Zor_Se_Dunya_Pe_Cha_Ja|خودی کے زور سے دنیا پہ چھا جا]]
* [[Chaman_Mein_Rakht-e-Gul_Se_Tar_Hai|چمن میں رخت گل شبنم سے تر ہے]]
* [[Khirad_Se_Rahru_Roshan_Basar_Hai|خرد سے راہرو روشن بصر ہے]]
*[[Jawanon Ko Meri Aah-e-Sehar De|جوانوں کو مری آہ سحر دے]]
* [[Teri Dunya Jahan-e-Murgh-o-Mahi|تری دنیا جہان مرغ و ماہی]]
* [[Karam_Tera_Ke_Be-Jauhar_Nahin_Main|کرم تیرا کہ بے جوہر نہیں میں]]
* [[Wohi_Asal-e-Makan-o-La_Makan_Hai|وہی اصل مکان و لامکاں ہے]]
* [[Kabhi_Awara-o-Be-Khanama_Ishq|کبھی آوارہ و بے خانماں عشق]]
* [[Kabhi_Tanhai-e-Koh-o-Daman_Ishq|کبھی تنہائی کوہ و دمن عشق]]
* [[Atta_Islaf_Ka_Jazb-e-Daroon_Kar|عطا اسلاف کا جذب دروں کر]]
* [[Ye_Nukta_Main_Ne_Sikha_Bu-Al-Hassan_Se|یہ نکتہ میں نے سیکھا بوالحسن سے]]
* [[Khirad_Waqif_Nahin_Hai_Naik-o-Bad_Se|خرد واقف نہیں ہے نیک و بد سے]]
* [[Khudai_Ehtamam-e-Khushk-o-Tar_Hai|خدائی اہتمام خشک و تر ہے]]
* [[Yehi_Adam_Hai_Sultan_Behar-e-Bar_Ka|یہی آدم ہے سلطاں بحر و بر کا]]
* [[Dam-e-Arif_Naseem-e-Subahdam_Hai|دم عارف نسیم صبح دم ہے]]
* [[Ragon_Mein_Woh_Lahoo_Baqi_Nahin_Hai|رگوں میں وہ لہو باقی نہیں ہے]]
* [[Khule_Jate_Hain_Asrar-e-_Nihani|کھلے جاتے ہیں اسرار نہانی]]
*[[Zamane Ki Ye Gardish Javidana Haqiqat|زمانے کی یہ گردش جاودانہ]]
* [[Hakeemi, Na-Musalmani Khudi Ki|حکیمی، نامسلمانی خودی کی]]
* [[Tera Tan Rooh Se Na-Ashna Hai|ترا تن روح سے ناآشنا ہے]]
* [[Qataa|قطعہ]]
</Div>
<div dir="rtl">
<div dir="rtl">
===== '''منظومات''' =====
* [[Dua (Masjid-e-Qurtuba Mein Likhi Gyi)|دعا]]
* [[Masjid-e-Qurtaba |مسجد قرطبہ]]
* [[Qaid Khane Mein Ma'utmid Ki Faryad|قید خانے میں معتمد کی فریاد]]
* [[Abdur Rehman Awal Ka Boya Huwa Khajoor Ka Pehla Darakht Sarzameen-e-Andlus|عبدالرحمن اول کا بویا ہوا کھجور کا پہلا درخت سرزمین اندلس]]
* [[Haspania |ہسپانیہ]]
* [[Tariq Ki Dua |طارق کی دعا]]
* [[Lenin Khuda Ke Hazoor |لينن خدا کے حضور]]
* [[Farishton Ka Geet |فرشتوں کاگیت]]
* [[Zauq-o-Shauq|ذوق و شوق]]
* [[Parwana Aur Jugnoo|پروانہ اور جگنو]]
* [[Javed Ke Naam|جاوید کے نام]]
* [[Gadai|گدائی]]
* [[Mullah Aur Bahisht|ملااور بہشت]]
* [[Deen-o-Siasat|دین وسیاست]]
* [[Al-Ardullah|الارض للہ]]
* [[Ek Nojawan ke Naam|ایک نوجوان کے نام]]
*[[Naseehat|نصیحت]]
*[[Lala-E-Sahraa|لالہ صحرا]]
*[[Saaqi Nama|ساقی نامہ]]
*[[Zamana|زمانہ]]
*[[Faarishty Adam Ko Janaat Se Rukhsat Karty hain|فرشتے آدم کو جنت سے رخصت کرتے ہیں]]
*[[Rooh-E-Arzii Adam ka istaqbal karti hai|روح ارضی آدم کا استقبال کرتی ہے]]
*[[Peer-O-Mureed|پیرو مرید]]
*[[Jibril-O-Iblees|جبریل وابلیس]]
*[[Azan|اذان]]
*[[Muhabat|محبت]]
*[[Sitaray Ka Paigaam|ستارے کاپیغام]]
*[[Javaid ke Naam|جاوید کے نام]]
*[[Phalsopha-O-Mazhab|فلسفہ ومذہب]]
*[[Europe Se Ek Khat|یورپ سے ایک خط]]
*[[Napolean Ke Mazar Par|نپولین کے مزار پر]]
*[[Mussolini|مسولینی]]

*[[Sayasat|سیاست]]
*[[Fakar|فقر]]
*[[Khudii|خودی]]
*[[Judaii|جدائی]]
*[[Haanqaah|خانقاہ]]
*[[Iblees Ki Arzdasht|ابلیس کی عرضداشت]]
*[[Lahoo|لہو]]
*[[Parwaz|پرواز]]
*[[Sheikh-E-Maqtab Se|شیخ مکتب سے]]

</div>

Mahir-e-Nafsiyat Se

2018-06-04T09:18:40Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''ماہر نفسیات سے''' جرات ہے تو افکار کی دنیا سے گزر جا ہیں بحر خودی میں ابھی پوشیدہ جزیرے کھ..."

<Center>
'''ماہر نفسیات سے'''

جرات ہے تو افکار کی دنیا سے گزر جا
ہیں بحر خودی میں ابھی پوشیدہ جزیرے

کھلتے نہیں اس قلزم خاموش کے اسرار
جب تک تو اسے ضرب کلیمی سے نہ چیرے

</Center>

Sheikh-E-Maqtab Se

2018-06-04T09:16:47Z

Armisha Shahid: Created page with "<center> '''شیخ مکتب سے ''' شیخ مکتب ہے اک عمارت گر جس کی صنعت ہے روح انسانی نکتہء دلپذیر تیرے لیے کہہ..."

<center>
'''شیخ مکتب سے
'''
شیخ مکتب ہے اک عمارت گر
جس کی صنعت ہے روح انسانی

نکتہء دلپذیر تیرے لیے
کہہ گیا ہے حکیم قاآنی

پیش خورشید بر مکش دیوار
خواہی ار صحن خانہ نورانی
</Center>

Haroon Ki Akhari Nasihat

2018-06-04T09:16:46Z

Armisha Shahid: Created page with "<Center> '''ہارون کی آخری نصیحت''' ہاروں نے کہا وقت رحیل اپنے پسر سے جائے گا کبھی تو بھی اسی راہ گزر سے..."

<Center>
'''ہارون کی آخری نصیحت'''

ہاروں نے کہا وقت رحیل اپنے پسر سے
جائے گا کبھی تو بھی اسی راہ گزر سے

پوشیدہ ہے کافر کی نظر سے ملک الموت
لیکن نہیں پوشیدہ مسلماں کی نظر سے

</Center>